Search This Blog

Monday, April 22, 2019


Buổi sáng thênh thang. Nắng dịu dàng vướng trên những ngọn cây. Được nghỉ hai giờ đầu, thằng bé học trò chạy xe qua Phú Nhuận, thả dài lên Tân Định hóng gió. Sài Gòn sớm mai như cô gái vẫn còn ngái ngủ. Tóc mượt mà đen thẫm trên mặt gối trắng tinh. Thằng bé học trò không biết đi đâu. Một tay cầm chắc tay lái chiếc Honda Dame, tay kia thỉnh thoảng lại đưa lên đẩy cặp mắt kính cận cứ chực tuột xuống. Cặp mắt kính thay đã lâu lắm rồi, bây giờ nhìn mọi thứ đã bắt đầu mờ ảo, nhưng chưa dám xin tiền bố mẹ để thay. Con đường Hai Bà Trưng ngập nắng. Chợt một tấm biển quảng cáo phía trên một cửa tiệm đập vào mắt thằng bé học trò. Và nó sực nhớ đã đến lúc phải khám, phải đo xem mắt có tăng độ hay không rồi. Hai con mắt không cận thị bằng nhau, một bên ba độ rưỡi, một bên hai độ bảy mươi lăm. Và cả hai bên nhìn cuộc sống đều nhòe nhoẹt như nhau. Ban ngày còn đỡ, đêm tối mọi ánh đèn đều tóe ra những tia sáng vàng rực. Đẹp nhất là những đốm hỏa châu ở bầu trời khu ngoại ô. Những tia sáng tỏa đầy chung quanh trái hỏa châu, trông như những vì sao chan hòa ánh sáng.
Dựng xe bên hiên, khóa lại đâu vào đó xong, thằng bé học trò rụt rè bước qua khung cửa. Người đàn bà tròn trịa trong chiếc áo blouse trắng và cặp mắt kính trắng gọng vàng đón thằng bé ngay lối vào. Người đàn bà nhìn thằng bé học trò. Thằng bé học trò nhìn người đàn bà, rồi lúng túng, nói không lên lời: “Cháu muốn thử kính.” Vừa nói nó vừa nâng nhẹ cặp kính cận đang đeo trên mặt, như muốn xác minh ý định của mình là chân chính. Người đàn bà chỉ chiếc ghế da. Thằng bé học trò rụt rè ngồi lên chiếc ghế. “Kính đang đeo là mấy độ?” Người đàn bà hỏi. Thằng bé lí nhí trả lời. Người đàn bà kéo ngăn tủ gỗ, những ngón tay lựa lọc, chọn ra một cặp mắt kính. “Che mắt này, đọc mấy chữ kia được không?” Thằng bé nheo mắt chăm chú nhìn hàng chữ. “Dạ được.” Người đàn bà cất cặp mắt kính ấy vào ngăn tủ. Lại lựa lọc, và chọn ra một cặp mắt kính khác. “Che mắt kia lại, đọc mấy chữ trên tường kia được không?” Thằng bé nhìn vách tường, lẩm nhẩm đọc. Người đàn bà cất cặp mắt kính vào chỗ cũ, nói như cho một mình bà ta nghe, “Vẫn như cũ. Không lên độ.” Tim thằng bé rối tung lên trong lồng ngực, như vậy là bố mẹ chưa phải tốn tiền thay mắt kính cho con. Thằng bé mừng rỡ tụt xuống khỏi chiếc ghế da, nhanh nhẹn “Cảm ơn bác” và hí hửng quay đầu về phía lối ra. Người đàn bà – dáng vẻ nặng nề nhưng nhanh nhẹn hết biết – bước tới hai bước, chặn lối đi của thằng bé, và chìa bàn tay trắng muốt ra trước mặt nó: “Hai trăm rưởi tiền thử kính!” Thằng bé điếng người.
Bạn thân mến, thằng bé ấy là tôi mấy mươi năm về trước. Hôm ấy tôi phải gửi thẻ học sinh lại cửa tiệm, bỏ học, gấp gáp chạy về nhà xin tiền mẹ. Cái tiệm kính ấy hôm nay vẫn còn ở Tân Định, kế bên một con ngõ dẫn vào Khu Phố Văn Hóa gì gì đấy. Người đàn bà năm xưa chắc không còn ở đó. Tôi xa nơi đó cũng lâu lắm rồi nhưng ký ức về những phút giây ngắn ngủi ấy đã khắc sâu vào trong trí tưởng thằng bé mười bốn mười lăm tuổi. Tôi nhớ mãi chuyện ấy bởi nó nhắc nhở hoài hoài rằng tôi có hai con mắt có thị lực kém, và một án lệnh được khắc sâu vào tâm tư tôi từ những ngày tháng ấy như chữ “REJECT!” đóng dấu trên ước mơ tôi thời tuổi trẻ và cho tới bây giờ, cái thời không còn trẻ: ước mơ trở thành phi công!
Bạn thân mến, thuở bé tôi mơ ước được làm phi công. Tôi đợi tôi lớn lên, thi tuyển vào Không Quân, lái máy bay, ngang dọc với chim trời, bảo vệ vùng trời quê hương hình chữ S. Nhưng độ cận thị càng lúc càng tăng và ước mơ ấy mãi mãi chỉ là mơ ước. Và vì vậy tôi luôn mến phục những chàng (hay nàng) phi công dù họ sống ở bất cứ thời đại hay quốc gia nào.
Thuở bé, trong những buổi lễ có biểu diễn của Không Quân tôi luôn luôn xin phép bố mẹ đi xem cho bằng được. Tôi vẫn nhớ như in những cuộc biển diễn của Không Quân Việt Nam Cộng Hòa trên bãi biển Sơn Trà, tôi hồi hộp dõi mắt nhìn theo chiếc L-19 bay lên thật cao rồi tắt máy để chao xuống như chiếc lá, tôi hồi hộp nhìn những chiếc phóng pháo cơ lượn vòng từ xa, chao xuống bắn vào mục tiêu là chiếc phao thật to đang bồng bềnh trên biển, tôi mê mải nhìn những chiếc khu trục cơ bay cạnh nhau rồi lần lượt từng chiếc tách khỏi đội hình bay vút lên cao, tôi ngây ngất trước năm chiếc Skyraider thả khói màu hình cờ vàng ba sọc đỏ. Và ngay từ khi còn bé lắm, tôi đã hãnh diện là chỉ ở nước mình phi cơ mới có thể vẽ lá cờ Quốc Gia trên nền trời biếc xanh. Sau này biết thêm là Không Quân nước Pháp và nhiều nước khác cũng có thể thả khói màu vẽ lá cờ nước họ trên bầu trời, tôi vẫn nghĩ cờ vàng ba sọc đỏ vẽ bằng khói màu trên bầu trời là đẹp nhất. Tôi không đoán ra được cái cảm giác của người phi công những phút giây bay lẫn với mây trời, nhìn xuống mảnh đất thân yêu nó xôn xao như thế nào. Và ngay cả bây giờ tôi vẫn yêu cái câu “Có người hỏi phi công ước mơ gì…” trong một bài hát quen tên.
Mấy mươi năm sau, lại có dịp thấy một một phi đội F-18 gồm bốn chiếc bay theo “đội hình đồng đội mất tích” (missing man formation flight) trong đám tang cố Tổng Thống George H. W. Bush, một Trung Úy phi công trong Thế Chiến Hai. Khi đội hình hình chữ V bay ngang địa điểm cử hành tang lễ, một phi cơ rời bỏ đội hình bay vút lên cao diễn tả ý nghĩa người đồng đội ấy đã bỏ cõi đời để bay về cõi khác, một truyền thống cao đẹp của Không Lực Hoa Kỳ.
Chắc bạn biết năm 1944, Trung Úy phi công George H. W. Bush phục vụ trong Phi Đội Phóng Ngư Lôi của hàng không mẫu hạm USS San Jacinto chứ nhỉ? Và ông cũng đã một lần bị Nhật bắn rơi và lênh đênh trên bè cấp cứu nhiều ngày trên biển, trước khi được một tàu ngầm của Hải Quân Hoa Kỳ vớt.
Câu chuyện về những con chim sắt gẫy cánh luôn làm đầu óc tôi xốn xang. Như câu chuyện kể lại rằng sau ngày Miền Nam bị bức tử ít lâu, người dân đi làm rẫy gần sông La Ngà trên ranh giới Phương Lâm và Đức Linh phát hiện xác một chiếc phi cơ (dường như A-37) cắm đầu xuống đất sâu khoảng hai mét, và trong buồng lái còn sót lại một phần bộ xương người (không nguyên vẹn vì một số bị thú rừng tha đi mất), họ cũng tìm thấy một thẻ căn cước quân nhân mang tên Thiếu Tá Tạ Tấn Thành, với địa chỉ ở quận 6, Sài Gòn. Những người có lòng nhân ái đã gom hài cốt để an táng và cố gắng tìm thân nhân người quá cố nhưng không gặp.
Tôi luôn luôn không kiềm chế được nỗi xúc động khi nghĩ tới những phi công Việt Nam Cộng Hòa đã tan biến vào mây trời và không bao giờ được đồng đội vinh danh trong “đội hình đồng đội mất tích” như những người lính Không Quân Hoa Kỳ. Hy vọng khi tôi viết những dòng này thì người thân cố Thiếu Tá phi công Tạ Tấn Thành đã đem được hài cốt Ông về nơi an nghỉ cuối cùng.
Ngày 26 tháng 10 năm 1967 trong một trận oanh kích bắc Việt, một chiếc A-4E Skyhawk của Hải quân Hoa Kỳ trúng hỏa tiễn trên bầu trời Hà Nội. Người phi công gẫy hai tay và một chân nhảy dù xuống hồ Trúc Bạch và bị bắt đem về nhà tù Hỏa Lò, nơi có biệt danh “Hanoi Hilton”. Từ đó bắt đầu một chuỗi dài những tháng năm địa ngục, nơi sự tàn bạo của con người đối với kẻ thất thế lên đến cực độ dù kẻ thất thế là tù binh chiến tranh xứng đáng được hưởng quy chế Prisoner of War mà Công Ước Geneva năm 1929 (sau Thế Chiến I) và 1949 (sau Thế Chiến II) quy định. Người tù đặc biệt ấy đã bị đánh đập, tra khảo, bỏ đói, không chữa trị các vết thương đến mức tháng 12 năm 1967, khi bị giam chung với hai tù binh Mỹ khác, hai người này đã không tin ông có thể sống sót quá một tuần lễ. Tiếp theo là hai năm biệt giam.
Bạn thân mến, chắc bạn đoán ra người lính tàu bay ấy là ai rồi nhỉ? John MacCain đấy.
Sau khi phát hiện thân phụ ông là tư lệnh Hải quân Hoa Kỳ ở Thái Bình Dương, những kẻ giam giữ ông thuyết phục ông nhận sự ưu đãi để được trả tự do sớm nhưng ông từ chối. Không thuyết phục được ông, bọn đao phủ Hỏa Lò lên một chương trình tra tấn khác. Ông bị trói bằng dây thừng và bị đánh đập liên tục cứ hai giờ một lần trong lúc ông đang bị bệnh kiết lỵ trầm trọng. Sau năm năm rưỡi giam cầm, cuối cùng John MacCain được trả tự do. Trở về Hoa Kỳ, sức khỏe ông hồi phục nhưng các vết thương cũ khiến ông không thể đưa hai tay quá đầu.
Bạn thân mến. Những ngày mới lớn, còn sống trong vòng tay yêu thương của cha mẹ, còn chưa phải bận tâm chuyện áo cơm, chắc hẳn bạn cũng có một thời băn khoăn với những câu hỏi nặng mùi triết lý không dễ tìm câu trả lời chẳng hạn như “Tôi là ai? Tôi hiện hữu trên thế gian với mục đích gì? Tôi có được sự tự do tuyệt đối hay không?” Những câu hỏi lẩn thẩn của cái thời mới lớn ấy ám ảnh nhiều nhất là bọn học trò lớp đệ nhất – mà sau đổi thành lớp 12 – khi chương trình học có thêm cái môn Triết Học. Và chắc bạn cũng lẩm cẩm như tôi trong vấn nạn về Tự do đầu tiên và Tự do cuối cùng của kiếp người, vân vân.
Thuở ấy, giống những đứa bạn cùng trang lứa (không phải lo chuyện áo cơm), tôi lẩn thẩn với ý nghĩ mình không được tự do trong kiếp người. Không được tự do chọn kiếp người, không được tự do chọn cha mẹ, anh em, quê hương, đất nước… không được tự do chọn lựa bao nhiêu thứ; cuối cùng chỉ còn một thứ mình có thể chọn là Sự Chết và Cách Chết!
Đó là lúc tôi bắt gặp câu chuyện về người phi công của Lực Lượng Pháp Quốc Tự Do trong Thế Chiến Hai: Antoine de Saint-Exupéry. Bạn còn nhớ “Hoàng Tử Bé” chứ? Cuốn sách được dịch ra nhiều thứ tiếng hàng nhì trên thế giới, chỉ sau Kinh Thánh. Tôi mê từ Le Petit Prince đến Vol de Nuit. Saint-Exupéry khởi đầu nghiệp bay như một phi công lái máy bay đưa thư trong những chuyến “Bay Đêm”. Sau khi nước Pháp bị chiếm đóng, ở lứa tuổi 43, ông đã liên tục thỉnh cầu xin gia nhập lực lượng Không Quân Pháp Quốc Tự Do dù đã vượt quá cái tuổi phù hợp cho những phi công chiến đấu tới 8 năm. Sau khi được bay trở lại, chàng phi công nhà văn ấy quay lại với cái tật đọc và viết trong lúc ngồi một mình trong phòng lái chiếc máy bay thám thính một chỗ ngồi P-38. Chuyện kể rằng một lần kia đã về tới căn cứ Antoine de Saint-Exupéry còn lượn vòng phi trường cả tiếng đồng hồ để đọc nốt phần còn lại của cuốn tiểu thuyết đang đọc dở dang.
Rồi một lần kia, khi được giao nhiệm vụ thu thập tin tức tình báo về quân đội Đức khu vực phía nam nước Pháp, ông cất cánh từ Corsica và không trở về nữa.
Và cái sự “không trở về nữa” đã từng là cái điều cậu-thiếu-niên-mười-bảy-tuổi-tôi mơ ước.
Tôi thèm được “ra đi” như thế. Thơ mộng biết chừng nào!
Sự mất tích của Saint-Exupéry là điều bí ẩn cho tới tháng Chín 1998 khi một ngư phủ người Pháp tìm được tấm lắc đeo tay – tương tự như thẻ bài của những người lính chúng ta ngày xưa – trên đó có tên Saint-Exupéry, tên vợ của ông, và tên nhà xuất bản Reynal & Hitchcock. Tấm lắc gài vào miếng vải, được ghi nhận là áo phi hành của Saint-Exupéry. Tấm lắc được tìm thấy ở cách xa đường bay nguyên thủy của chiếc máy bay thám thính mà Saint-Exupéry lái, và như vậy phi cơ của ông đã không bị bắn rơi như những giả thuyết ban đầu. Cuối cùng, xác chiếc phi cơ cũng được tìm thấy và một phần mảnh vỡ thân phi cơ được trưng bày trong viện Bảo Tàng Hàng Không Pháp Quốc.
Những khám phá này như những gạch xóa lem nhem trên bức tranh ảo tưởng tôi vẫn vẽ ra về nhà văn phi công này rằng trong chuyến bay cuối cùng, ông đã lẫn vào mây trời và lạc vào Tiểu Tinh Cầu 3251, và ông đã chọn ở lại với Hoàng Tử Bé.
Nói về những phi công của Miền Nam Tự Do có thể bạn chưa quên Phạm Phú Quốc, người “rụng cánh đại bàng” trong một phi vụ ném bom Miền Bắc Cộng Sản và Trần Thế Vinh, người đã xóa sổ hàng loạt chiến xa của đối phương trong phần cuối của cuộc chiến tranh đầy máu lửa; và chúng ta cũng không nhiều thì ít vừa cảm phục vừa ngậm ngùi sự ra đi mới cách đây ít hôm của Ó Đen Lý Tống; và chắc chắn chúng ta không bao giờ quên Nguyễn Thành Trung, kẻ đã lái F-5E ném bom vào dinh Độc Lập một ngày tháng Tư năm nào.
Chuyện gì xảy ra sau đó thì bạn cũng biết rồi.
Sau “chiến công lẫy lừng” ấy, gã phi công họ Nguyễn được bọn Bắc Bộ Phủ nâng niu chiều chuộng và dành cho vô số những ưu đãi.
Bọn viết sử nước Việt Cộng ca tụng phi công Nguyễn Thành Trung lên tới mây xanh, tuy nhiên không nơi nào trong những bài tụng ca ấy kể lại chuyện thuở còn chiến tranh, nhiều phi công Việt Nam Cộng Hòa bay trong đội hình đã bị “đồng đội” Nguyễn Thành Trung bắn từ phía sau, và phi cơ họ đã nổ tung, và xác thân họ đã tung tóe trên vòm trời quê hương, họ chết mà không biết kẻ thù chính là đứa bạn đồng ngũ có nhiệm vụ bay phía sau để bảo vệ mình.
Tháng Tư năm 2000, trả lời phỏng vấn của ký giả Mark McDonald, Nguyễn Thành Trung vẫn gọi những người lính Không Quân Việt Nam Cộng Hòa – những người mà đương sự đã tàn nhẫn bắn vào lưng của họ – là “đồng đội”. “Tôi mến các đồng đội của tôi lắm, nhưng tôi không quan tâm gì về những điều họ nghĩ về tôi…”
Bạn thân mến. Câu chuyện về gã phi công nhẫn tâm bắn vào lưng đồng đội khiến tôi không còn thấy tiếc nuối vì giấc mơ làm phi công của mình suốt đời chỉ là mơ ước. Bởi làm tình báo, làm gián điệp, làm gì gì đi chăng nữa; để phục vụ một lý tưởng cao cả cỡ nào đi nữa mà nhẫn tâm bắn vào lưng người bạn vừa uống chung với mình một ly cà phê, vừa hút chung với mình một điếu thuốc, vừa húp chung với mình một tô cháo; người sẵn sàng nhào vào lằn tên mũi đạn để bảo vệ mạng sống cho mình… thì – thú thật – tôi không tìm ra được tĩnh từ nào để diễn tả loại sinh vật ấy ngoài hai chữ “Khốn nạn!”
Những người “Lính Tàu Bay” – như nhà văn Dương Hùng Cường vẫn gọi năm xưa – luôn mang trong tâm tư họ một cái gì đó vô cùng sang quý, vô cùng mã thượng, cái điều mà thời Thế Chiến I, khi không quân chưa đóng vai trò quan trọng trên chiến trường, những người phi công của hai bên thù địch khi bay gần nhau vẫn thường đưa tay chào nhau như chào một đồng đội của phe mình. Đẹp biết bao nhiêu!
Bạn thân mến, mấy mươi năm trước, tôi không thể thành phi công vì cận thị; bây giờ sau những lần điều trị với tia laser, thị lực gần như hoàn hảo tôi cũng vẫn không thể thành phi công vì thể lực không còn bao nhiêu, nói thẳng ra là đã lỡ già mất rồi, đành chôn vùi ước mơ.
Thiệt tình!
Khúc An

Cách mạng xanh, một cách mạng môi sinh

Việt Nguyên
alt

Ở Mỹ, Tổng Thống Donald Trump với chính sách “Mỹ Trên Hết” hứa sẽ đem lại công việc cho kỹ nghệ than, trong khi chương trình năng lượng xanh nhằm loại chất than ra khỏi kỹ nghệ năng lượng. Trong hình, nhà máy điện chạy bằng than Longview ở Maidsville, West Virginia.
Tổng Thống Donald Trump đã giữ lời hứa trong kỳ vận động tranh cử, làm cuộc cách mạng đập đổ các nền tảng đã được thiết lập của các tổng thống tiền nhiệm. Sau tuần lễ thất bại về hòa đàm với Bắc Hàn, ông Trump đổi thế thủ sang thế công khi bản tường trình của Công Tố Viên Đặc Biệt Robert Mueller được nộp lên Bộ Tư Pháp.
Với thiên tài, Bộ Trưởng Tư Pháp William Barr đọc 400 trang nhanh như gió, hai ngày sau tường trình bốn trang cho biết ông Trump vô tội. Bàn đạp này giúp ông Trump tuyên bố sẽ hủy bỏ hoàn toàn chương trình y tế Obama, đóng cửa biên giới Mễ-Hoa Kỳ, không ủng hộ chương trình kinh tế môi trường xanh (green new deal) của đảng Dân Chủ.
Một tuần sau cũng chính Tổng Thống Trump tuyên bố biên giới Mễ-Hoa Kỳ vẫn mở (khi đảng Cộng Hòa cho thấy Hoa Kỳ thiệt hại về kinh tế) và không đụng đến chương trình y tế Obama cho đến sau ngày bầu cử tổng thống 2020.
Chương trình y tế Obama bất hợp biến vì bắt buộc mọi người phải mua, giới trẻ không dùng bảo hiểm y tế như người già và hãng xưởng phản đối vì giá bảo hiểm quá đắt. Nhưng muốn sửa đổi chương trình y tế, Tổng Thống Trump phải có một chương trình y tế khác thay thế.
Đảng Cộng Hòa đã thua đảng Dân Chủ trong kỳ tranh cử giữa nhiệm kỳ ở Hạ Viện chính vì lý do này và đây cũng là điểm bất đồng của cựu Thượng Nghị Sĩ John McCain, ông không đồng ý với chương trình y tế Obama nhưng không ủng hộ Tổng Thống Trump và đảng Cộng Hòa hủy bỏ chương trình y tế sẵn có khi chưa có một chương trình thay thế.
Theo thống kê mới nhất có đến 61% người Mỹ nay đồng ý với một chương trình bảo hiểm thay vì nhiều chương trình bảo hiểm y tế như hiện tại. Chương trình y tế Obama đắt vì bảo hiểm có chương trình y tế phòng bệnh như soi ruột già, khám sức khỏe hằng năm. Các hãng bảo hiểm không được từ chối bán khi bệnh nhân có bệnh trước khi mua bảo hiểm, thay đổi thói quen trong bao nhiêu năm không được mua bảo hiểm khi có bệnh sẵn (dự luật đang đưa ra ở Thượng Viện của Thượng Nghị Sĩ Mitch McConnell bảo vệ điều kiện này) cuối cùng người bệnh phải trả tiền bệnh viện bằng tiền túi mà chi phí bệnh viện ở Mỹ quá cao.
Thống kê cho thấy người Mỹ trong năm 2018 nợ $88 tỷ về chi phí y tế. Chương trình y tế Obama đắt vì bao hết chi phí không giới hạn như các chương trình bảo hiểm cũ giới hạn 1-2 triệu tối đa tùy người mua. Giới trung lưu đã nhận thức họ là những người được lợi với y tế Obama, những người nghèo được Medicaid còn những người trung lưu lương từ 70-80 ngàn khi bệnh nặng nằm nhà thương lâu chi phí lên đến bạc triệu trước đây phải bán nhà trả nợ nhà thương, với chương trình y tế Obama họ được Medicaid ở các tiểu bang nhận Obamacare người nhà không phải trả nợ.
Thua đảng Dân Chủ về chương trình y tế Obamacare, Tổng Thống Trump và đảng Cộng Hòa vẫn tiếp tục phải đương đầu với chương trình kinh tế xã hội xanh mới với hai phát ngôn viên đảng Dân Chủ, dân biểu trẻ tuổi Alexandria Ocasio-Cortez (New York) và Thượng Nghị Sĩ Ed Markey (Massachussetts). Chương trình được hầu hết các ứng cử viên tổng thống đảng Dân Chủ năm 2020 ủng hộ. Chương trình có tên giống như chương trình kinh tế xã hội mới của tổng thống Franklin D. Roosevelt năm 1933-1936 để chấm dứt thời kỳ kinh tế suy thoái.
Chương trình năng lượng xanh nhằm loại chất than ra khỏi kỹ nghệ năng lượng qua các cuộc nghiên cứu, giảm chất hơi phế thải đầy thán khí và Methane. Trong một thập niên các nhà khoa học đã chứng minh được khí hậu toàn cầu thay đổi vừa do trời đất vừa do bàn tay con người, thiên tai và nhân tai.
Từ sau cách mạng kỹ nghệ khí hậu toàn cầu đã tăng lên 1 độ C nếu tăng lên 1 1/2 độ C thảm họa xảy ra ngoài đá Bắc Băng Dương hiện nay tan nhanh, các san hô sẽ biến mất gây lụt lội trên khắp các quốc gia quần đảo như Philippines, Indonesia.
Ở Mỹ, bảy thành phố có thể biến mất dưới trận Đại Hồng Thủy: New Orleans, Miami, Houston, Atlantic City, Charleston, Boston và Virginia Beach. Tình trạng sẽ xảy ra như trong sách “Bức Tường” (The Wall) của John Lancaster. Thiên tai lụt lội xảy ra, đảo lộn trật tự đời sống xã hội. Các quốc gia phải can thiệp bằng cách xây bức tường không phải bức tường biên giới mà là bức tường chặn sóng biển, ngăn chận nước biển và những người tị nạn như Anh đã xây bức tường cao 5 thước quanh bờ biển.
Có 70% người Mỹ tin thời tiết đang thay đổi, chỉ có 2/3 đảng viên Cộng Hòa chưa tin. Tổng Thống Trump không tin vào khoa học, chỉ tin Thượng Đế. Tuần lễ Thượng Viện bàn cãi về chương trình năng lượng xanh, ông Trump đã gọi ông Sean Hannity của đài Fox là: “Năng lượng nhà máy gió không kết quả vì đôi khi gió không thổi.” Sau đó ông lại nói: “Tiếng động từ nhà máy gió gây ung thư!”
Ngày 30 Tháng Ba, 2019, chánh án liên bang Alaska đã chận chương trình của Tổng Thống Trump, nhằm mở lại khai thác dầu và hơi đốt vùng Bắc Băng Dương và Đại Tây Dương. Kỹ nghệ năng lượng từ nhiên liệu hóa thạch (than, dầu hỏa, hơi đốt thiên nhiên) có lẽ đến thời kỳ tột đỉnh theo như bản tường trình của Kingsmith Bond hồi Tháng Chín, 2018.
Đây có lẽ là câu hỏi kinh tế chính trị quan trọng nhất đầu thế kỷ 21: Khi nào kỹ nghệ năng lượng xanh mới sẽ thay thế hẳn năng lượng hóa thạch mặc dù giá dầu đã trở lại trên $60 một thùng, dân sẽ tiếp tục dùng dầu gây thảm họa môi sinh thiêu hủy địa cầu? Kỹ nghệ năng lượng xanh cũng như những kỹ nghệ kỹ thuật trong quá khứ. Xe hơi thay thế xe ngựa. Thuyền chạy bằng hơi nước thay cho thuyền buồm. Điện thoại di động thay thế điện thoại dùng đường dây trên đất liền. Trong vòng 20 năm khi đầu xe lửa ở Anh thông dụng các con sông đào vẫn tiếp tục được xây, đường thủy dài 4,000 dặm ở Anh sau đó nhường bước cho đường xe hỏa. Năm 1830, xe lửa ở Mỹ thay thế cho xe ngựa, sau đó xe ngựa được xe hơi và xe vận tải thay thế. Các giai đoạn kỹ thuật chuyển tiếp phải mất một thời gian. Khi ông James Watt phát minh máy hơi nước chạy bằng than năm 1776, than cung cấp dưới 5% năng lượng toàn cầu cho đến năm 1840 và phải đợi đến năm 1900 than mới cung cấp 50% năng lượng toàn cầu.
Trong vòng thập niên qua năng lượng do mặt trời và gió và pin lithium dùng để chứa năng lượng xuống giá nhờ đó mà kỹ thuật năng lượng xanh được phát triển nhanh, mặc dù vẫn thua nhiên liệu hóa thạch. Năm 2017 năng lượng gió và mặt trời chỉ cung cấp 6% điện lực toàn cầu nhưng chiếm đến 45% mức độ gia tăng và giá điện từ các nhà máy gió và mặt trời tiếp tục giảm khoảng 20% trong khi năng suất tăng gấp đôi, bản tường trình Bond nghĩ rằng trong vài năm nữa dân sẽ xài năng lượng gió và mặt trời thay thế cho dầu hỏa, than và hơi đốt. Giai đoạn chuyển tiếp thấy rõ qua các mỏ than.
Công ty khai thác mỏ than lớn nhất thế giới Peabody trong danh sách Fortune năm 2008, phá sản năm 2016. Ấn Độ không ký hiệp định Paris về thời tiết, tin vào năng lượng than nghĩ rằng năng lượng than sẽ tăng lên gấp ba vào năm 2030. Dân Ấn phải chịu nạn ô nhiễm môi sinh và nhà máy điện chạy bằng gió bắt đầu hoạt động nhiều hơn. Năm 2017, giá điện do năng lượng gió và mặt trời giảm 50% từ $35 đến $40 mỗi megawatt/giờ không phải vì chính phủ trợ cấp mà vì kỹ sư giỏi chế tạo các tấm điện mặt trời (solar panel) hiệu quả hơn.
Ở Mỹ, Tổng Thống Donald Trump với chính sách “Mỹ Trên Hết” hứa sẽ đem lại công việc cho kỹ nghệ than nhưng trong hai năm qua các nhà máy điện chạy bằng than đóng cửa, mỏ than đã đóng không mở lại, công nhân mỏ than thất nghiệp so với nhiệm kỳ đầu của Tổng Thống Barack Obama. Năm 2018 tiêu thụ than của dân Mỹ giảm 4%. Năm 2017, viện bảo tàng nhà máy than lại gắn tấm điện mặt trời trên nóc, tiết kiệm tiền điện $10,000 mỗi năm!
Khí đốt thiên nhiên thải thán khí ít hơn nhà máy than, nhưng từ năm 2010 đến 2014 kỹ nghệ lỗ lã lên đến $200 tỷ. Hãng G. E. cũng lỗ vì kỹ nghệ than và hơi đốt chiếm phần lớn trong dịch vụ của công ty.
Kỹ nghệ dầu hỏa ít bị ảnh hưởng hơn than và hơi đốt. Kinh tế Texas vẫn lên nhờ dầu hỏa. Dân vẫn chạy xe bằng xăng nhưng xe chạy bằng xăng đang bị xe chạy điện canh tranh. Năm 2017 chỉ có 3 triệu xe chạy bằng điện trong tổng số 800 triệu xe nhưng chiếm 22% tăng trưởng tính theo số xe bán. Các nhà bán xe bắt đầu cảnh cáo giới tiêu thụ trước khi mua xe phải suy nghĩ vì giá xe chạy bằng xăng mất giá nhanh trong vòng ba năm tới.
Cổ phiếu kỹ nghệ dầu hỏa chiếm phần quan trọng trong thế kỷ qua nhưng trong vòng năm năm qua lại tăng thấp nhất trong thị trường chứng khoán.
Ở Âu Châu, từ đầu thế kỷ thứ 21, chính phủ Đức bắt đầu chương trình loại bỏ chất than ra khỏi năng lượng qua phụ cấp cho các công ty điện lực chạy bằng năng lượng mặt trời và gió, giá điện giảm từ từ, các nhà máy điện chạy bằng than và hơi đốt lỗ, kỹ nghệ điện lỗ hơn $150 tỷ. Ở Nhã Điển ba nhà máy than cuối cùng sắp đóng cửa vào năm 2030.
Câu hỏi quan trọng cho cả thế giới nhất là cho tiểu bang Texas: Kinh tế có bị sụp đổ trong giai đoạn chuyển tiếp từ năng lượng hóa thạch qua năng lượng mặt trời và gió? Tỷ phú đầu tư đồng thời là nhà hoạt động đấu tranh gìn giữ môi sinh Tom Steyer tự tin cho rằng kỹ thuật mới thay đổi kỹ thuật cũ không gây ra xáo trộn kinh tế cũ như lịch sử đã cho thấy. Trong 20 năm qua kỹ thuật thông tin mạng lưới thay thế kỹ thuật truyền thông cũ, kinh tế thế giới thịnh vượng hơn cũng như theo luật đào thải những người không chạy theo được tiến bộ của khoa học sẽ bị thua kém.
Kinh tế thị trường sẽ quyết định. Năm 2015, thống đốc ngân hàng Anh Mark Carney cảnh báo: “Đợi đến khi thay đổi khí hậu trở thành một yếu tố quyết định kinh tế tài chánh thì đã trễ.” Các nhà đầu tư, ngân hàng và hãng bảo hiểm đang chuẩn bị giai đoạn chuyển tiếp. Ở Úc, các các ngân hàng đã có chính sách cho kinh tế môi sinh khác với ba năm trước hoặc ra khỏi đầu tư vào các mỏ than hoặc giới hạn cho vay. Ở Trung Quốc, chính quyền đang cố đóng cửa các nhà máy than vì các thành phố ô nhiễm nặng nhưng các công ty Trung Quốc lại lấy kinh nghiệm đi xây các nhà máy than ở các nước khác phần lớn là vì các chính quyền tham nhũng ăn hối lộ không cần biết đến an sinh của dân!
Chính trị dĩ nhiên vẫn đóng vai trò quan trọng nhất là ở Mỹ. Các công ty dầu hỏa có thế lực chính trị mạnh ở Texas trong khi ở California năng lượng thiên nhiên mặt trời và gió phát triển mạnh. Một tiểu bang Cộng Hòa, một tiểu bang Dân Chủ, hai tiêu biểu đối nghịch. Anh em nhà Koch (Cộng Hòa) và công ty Exxon vẫn còn nhiều tiền vẫn chận phong trào kinh tế mới xanh nhưng đang bị áp lực chính trị và kinh tế trên thế giới. Các ngân hàng như Wells Fargo và J. P. Morgan Chase bị áp lực ngưng tài trợ cho các đường ống dẫn dầu mới. Quan tòa liên bang Alaska ngày 30 Tháng Ba ngăn không cho Tổng Thống Trump nhắm khai thác dầu ngoài khơi Đại Tây Dương và Bắc Băng Dương.
Yếu tố quan trọng nhất là kỹ nghệ năng lượng mặt trời và gió sẽ tạo công ăn việc làm cho dân địa phương. Với 80% dân số trên thế giới sống trong các quốc gia phải nhập cảng dầu, than, hơi đốt thiên nhiên, năng lượng thiên nhiên sẽ đem đến sự thay đổi lớn cho họ về kinh tế và môi sinh. Con đường cách mạng xanh đương nhiên sẽ lắm chông gai với các quốc gia giàu nhờ dầu hỏa như Nga và Saudi Arabia đứng chận đường tiến. 
Việt Nguyên

Các ‘hãng tin giả’ bối rối về sự thật: Tổng thống Trump không thông đồng với Nga

image.png
Sau 2 năm điều tra, công tố viên đặc biệt Robert Mueller (bên phải) kết luận Tổng thống Mỹ Donald Trump không thông đồng với Nga để giành chiến thắng trong mùa bầu cử 2016 (Ảnh: EPA/Getty)
Khi Công tố viên đặc biệt Hoa Kỳ Robert Mueller đưa ra kết luận điều tra rằng Tổng thống Donald Trump không thông đồng với Nga để đắc cử năm 2016, các “hãng tin giả” từng đưa tin theo hướng “chắc chắn có sự thông đồng” đã bị mất uy tín nghiêm trọng trong mắt độc giả.
“Báo cáo của công tố viên Mueller được công bố giữa sự ‘càu nhàu’ của các ‘hãng tin tức giả'”, đó là nhận định của nhà bình luận Brian Cates, một học giả chính trị tại tiểu bang Texax, đăng trên tờ The Epoch Times hôm 19/4.
Theo ông Cates, thứ Năm (18/4) là một ngày bận rộn ở thủ đô Washington khi Bộ trưởng Tư pháp William Barr tổ chức một cuộc họp báo về việc công bố báo cáo của Công tố viên đặc biệt Robert Mueller tới cả Nghị viện và công chúng Mỹ.
Sau đó chỉ một thời gian ngắn, Bộ Tư pháp Hoa Kỳ đã đưa ra báo cáo cuối cùng trên trang web của mình.
Báo cáo của công tố viên Mueller nêu rõ: Tổng thống Trump không thông đồng với Nga
Do Bộ trưởng Tư pháp Barr đã đưa ra một bản tóm tắt báo cáo và công bố kết luận này vào hôm 24/3, nên không thực sự có bất ngờ nào trong cuộc họp báo của ông hôm 18/4.
Trong bức thư gửi Nghị viện Mỹ, ông Barr đã tóm tắt những phát hiện chính của Công tố viên đặc biệt Mueller và nhóm điều tra. Sau một cuộc điều tra chuyên sâu kéo dài 22 tháng, bao gồm các cuộc phỏng vấn với 500 nhân chứng, tống đạt 500 lệnh khám xét, và 2.800 trát đòi hầu tòa, cũng như việc xem xét hàng triệu tài liệu, các nhà điều tra không có bằng chứng cho thấy Tổng thống Trump hay các thanh viên trong nhóm của ông có thông đồng với Nga để giành chiến thắng trong cuộc bầu cử năm 2016.
Cuộc điều tra của ông Mueller cũng không tìm thấy bằng chứng nào cho thấy ông Trump cản trở việc thực thi công lý trong suốt quá trình điều tra. Tuy nhiên, ông Mueller không đưa ra kết luận về việc tổng thống có cản trở công lý hay không.
Công tố viên Đặc biệt Robert Muller. (Ảnh: Politifact)
Công tố viên Đặc biệt Robert Muller. 
Sự thật cuối cùng đã rõ: ông Trump đã chiến thắng cuộc bầu cử tổng thống trước bà Hillary Clinton một cách trung thực, thẳng thắn và minh bạch, bất chấp những nỗ lực của cả đảng Dân chủ và cơ quan truyền thông của Ủy ban Quốc gia Đảng Dân chủ (DNC Media), không ngừng đẩy mạnh một vụ lừa đảo tuyên truyền lớn nước Mỹ, ông Cates bình luận.
Theo ông Cates, họp báo hôm 18/4 là ngày mà ảo tưởng về việc thông đồng Trump-Nga đáng lẽ cuối cùng đã phải chấm dứt mà không ai quan tâm. “Nhưng thay vào đó, trong 3 tuần qua, nhiều kẻ điên cuồng ủng hộ câu chuyện đang hấp hối này, đã nảy sinh những tưởng tượng điên rồ, cho rằng ông Barr đã nói dối về những tuyên bố thực sự trong báo cáo của ông Muller. Thay vì thừa nhận là đã ngả theo một một trò lừa bịp lớn, giới truyền thông chủ lưu ngay lập tức tiếp tục hùa theo”, ông Cates viết.
Ông Cates cho rằng giả định pháp lý của báo cáo cuối cùng của ông Muller mà cuộc điều tra về sự can thiệp của Tổng thống Trump đã dựa vào, là kỳ lạ đến mức ông Barr đã phải nhấn mạnh rằng theo pháp luật hiện hành, không có cáo buộc hình sự nào có thể được đưa ra dựa trên giả định đó.
Ông Barr cũng chỉ ra rằng các công tố viên không chỉ tổ chức các cuộc điều tra và sau đó tung kết quả ra công chúng, mà còn không đưa ra quyết định riêng của mình. Họ được cho là có trách nhiệm phải đưa ra quyết định riêng dựa trên những gì họ phát hiện, và không được né tránh trách nhiệm đó. Theo cách mà ông Muller đã trình bày, ông Barr cho biết ông rất ngạc nhiên khi công tố viên Muller đã “chuyển quyền” đưa ra quyết định cho ông.
Tức giận, các phóng viên chất vấn ông Barr
Khi ông Barr nhận trả lời những câu hỏi sau khi đưa ra những tuyên bố, các phóng viên tức giận đã tìm cách ‘dồn ép’ ông Barr vào thế phải ‘phòng thủ’ bằng cách lập luận rằng ông Barr đang hành động như thể ông là luật sư cá nhân của Tổng thống Donald Trump.
Ông Cates nhận thấy một trong những đề tài nói chuyện ưa thích của giới truyền thông chủ lưu trong 3 tuần qua, là việc Công tố viên đặc biệt Mueller hoàn toàn có thể buộc tội ông Trump nếu như không có phán quyết của Văn phòng Tư vấn Pháp lý [OLC] vào năm 2000 dưới thời chính quyền của cựu Tổng thống George HW Bush, rằng một tổng thống Mỹ đương nhiệm không thể bị truy tố.
Khéo léo đưa ra vấn đề đó, một nữ phóng viên đã tìm cách đặt câu hỏi theo cách ‘dẫn dắt’ ông Barrr đến việc thừa nhận rằng ông Mueller sẽ cáo buộc hình sự Tổng thống Trump tội cản trở điều tra, nếu không có phán quyết của OLC trước đó, rằng một tổng thống đương nhiệm không thể bị truy tố.
Tuy nhiên, không giống như cách mà nữ phóng viên này mong đợi, ông Barr nhấn mạnh rằng khi ông cùng với cấp phó của mình, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Rosenstein, gặp gỡ công tố viên Mueller để thảo luận về việc ông Mueller đã chuyển quyền quyết định buộc tội cản trở cho họ, thì ông Mueller đã đảm bảo với cả 2 người một vài lần rằng ngay cả khi OLC không đưa ra phán quyết như vậy thì ông Mueller vẫn sẽ không đưa ra lời buộc tội chống lại Tổng thống Trump. Ông Mueller giải thích với ông Barr rằng đơn giản là ông ấy không thể tự mình đưa ra kết luận về việc có nên đưa ra cáo buộc hình sự hay không, và khẳng định phán quyết của OLC không phải là một yếu tố quan trọng.
Đây rõ ràng không phải là những gì các phóng viên tham dự muốn nghe, ông Cates nhận định.
Các phóng viên cũng hỏi ông Barr những ‘câu hỏi xoáy’, ngụ ý rằng ông Mueller không thể quyết định về việc có nên truy tố Tổng thống Trump tội cản trở điều tra hay không, nên vấn đề này sẽ trao lại cho Hạ viện do đảng Dân chủ kiểm soát, sao cho Hạ viện có thể xem xét tất cả bằng chứng và tiếp tục đứng ra truy tố. Ông Barr đã phải nhắc nhở các phóng viên rằng Công tố viên đặc biệt có thể công bố báo cáo của mình cho Nghị viện, nhưng ông ấy phải làm việc và báo cáo cho Bộ trưởng Tư pháp Mỹ.
Và ngay cả khi điều đó xảy ra theo cách mà các phóng viên đang ám chỉ, rằng ông Mueller có thể chuyển cuộc điều tra về tội gây cản trở của ông Trump, sang cho Nghị viện Mỹ để họ có thể tiếp tục xem xét. Nghị viện chỉ có thể chuyển vụ việc cho người phụ trách truy tố, đó là Bộ trưởng tư pháp William Barr, ông Cates nhận định.
Câu hỏi ‘xoáy’ tiếp theo của các phóng viên hỏi ông Barr, là ngụ ý rằng bằng cách nào đó ông Barr đang che giấu hoặc ngăn cản ông Muller chứng thực công khai trước Nghị viện Mỹ.
Theo ông Cates, ý đồ của “Các hãng tin tức giả” (The Fake News) đằng sau câu hỏi đó là ám chỉ việc ông Barr đang nói dối về những điều mà ông Mueller đã nói với cá nhân ông ấy, vì vậy ông Barr đang ngăn ông Mueller nói chuyện công khai, và đang “khóa miệng” ông Muller, do đó “sự thật” không thể nói ra. Ông Barr nhanh chóng ‘bắn hạ’ ý đồ này bằng cách tuyên bố rằng ông không có vấn đề gì về việc Công tố viên Đặc biệt Muller đến và nói chuyện với các nghị sỹ Dân chủ tại Hạ viện Mỹ và Ủy ban của đảng Dân chủ.
Tỏ ra thất vọng, các phóng viên sau đó quay sang hỏi ông Barr tại sao ông nói về trạng thái tâm trí của Tổng thống Trump, về sự thất vọng của ông Trump khi bị Công tố viên Đặc biệt điều tra. Một phóng viên đã thách thức ông Barr bằng cách nói rằng những tuyên bố của ông Barr là quá mức “hào phóng” với Tổng thống Trump.
Khi ông Barr nói rằng ông không hiểu rõ được nhận định này dựa trên điều gì, phóng viên này đã sử dụng từ ngữ “chưa từng có tiền lệ” để mô tả việc ông Trump đã bị Công tố viên Đặc biệt điều tra trong 22 tháng.
Với bộ mặt hoàn toàn bất động, ông Barr hỏi lại nữ phóng viên này rặng liệu cô ấy có nghĩ tới một tiền lệ của một chiến dịch tranh cử tổng thống bị điều tra 2 năm vì thông đồng với một thế lực nước ngoài hay không?. Khi phóng viên này nhanh chóng phải thừa nhận rằng không có tiền lệ, ông Barr nhận xét: “Chưa có tiền lệ là một mô tả chính xác, có phải vậy không”.
Khi các phóng viên hỏi ông Barr tại sao ông Muller và không một ai trong nhóm điều tra của ông có mặt tại cuộc họp báo này, ông Barr trả lời rằng ông tổ chức cuộc họp này là để thảo luận việc công khai phát hành báo cáo cuối cùng mà ông Mueller đã đưa cho ông ấy. Ông Barr trực tiếp ngụ ý rằng không có gì ngăn cản ông Mueller tự tổ chức bất kỳ cuộc họp báo nào mà ông Mueller muốn tổ chức, và tự mình nói với các phóng viên, nếu như đó là điều ông Mueller muốn làm.
Duy Nghĩa
Có tránh được robocall?
Robocall. (Hình minh họa: consumerreports.org)

Những người ở Hoa Kỳ chắc không ai là không bị những cuộc gọi điện thoại để quảng cáo, xin tiền, xin phiếu hay lừa đảo. Những cuộc gọi điện thoại đó được gọi chung là robocall.

Đây là một tiếng Mỹ mới được đặt ra để chỉ những cuộc gọi điện thoại tự động bằng máy tính như là một rô bô (robot) gọi, cho nên mới có từ robocall. Mặc dù rất khó chịu nhưng bạn có thể làm gì để tránh robocall không?

Theo thống kê thu thập được của YouMail thì trong Tháng Ba, 2019, có 5.2 tỷ robocall trên đất Mỹ. Tính trung bình mỗi người (kể cả trẻ em) nhận được 15 cuộc điện thoại robocall. Năm thành phố nhận nhiều robocall nhất là Atlanta, Dallas, New York, Los Angeles và Houston.

Nếu phân chia theo loại gọi thì lừa đảo chiếm 47.4%, quảng cáo 15.4%, nhắc nhở và báo động 20%, và nhắc trả tiền 17.2%... Con số này càng ngày càng gia tăng vì chưa có biện pháp hữu hiệu nào ngăn cản được robocall và kẻ gian né tránh được luật pháp khá dễ dàng.

Tại sao khó ngăn chặn được robocall 

Hồi xưa, khi người nào đó gọi bạn thì số điện thoại thật của người đó sẽ hiện ra. Nếu muốn, bạn có thể phong tỏa số đó. Nếu bị kẻ nào phá quấy hay lừa đảo bạn có thể báo cho công ty điện thoại hay Ủy Ban Truyền Thông Liên Bang (Federal Communications Commission, viết tắt là FCC)Kể từ năm 2003 FCC đã đưa nhiều kẻ gian dùng robocall ra tòa và đã phạt trên $1.5 tỷ. Nhưng vấn nạn robocall càng ngày càng tệ chứ không bớt chút nào. Tại sao như vậy?

Bây giờ nhờ kỹ thuật mới Voice over IP (gọi điện thoại qua Internet) ai cũng có thể giấu số thật của mình và thay vào đó bằng một số khác. Như vậy người nhận không biết là ai gọi tới. Một cách đánh lừa thông dụng của kẻ gian là lấy số giả trong cùng vùng với người nhận. Thí dụ số của bạn là 714-123-4567 thì kẻ gian có thể giả số gọi tới là 714-123-5678. Làm như vậy bạn sẽ tưởng là người quen gọi. Số giả tạo này có thể thay đổi liền liền nên không thể ngăn chặn được và rất khó truy ra được số thật.

Vấn đề rắc rối thêm vì không phải robocall nào cũng trái luật. Chính phủ Hoa Kỳ không những muốn bảo vệ người tiêu dùng nhưng cũng muốn bảo vệ công việc của những nhà thương mại, bảo vệ sự tự do tranh cử và khuyến khích việc làm từ thiện. Nên robocall từ những chính trị gia hay đảng chính trị gọi để xin ủng hộ khi ra tranh cử là hợp pháp, robocall từ những hội từ thiệngọi xin tiền là hợp pháp, và robocall của các công ty gọi để nhắc nhở trả tiền cũng là hợp pháp.

Có một số cơ quan hay cá nhân được quyền dùng số giả một cách hợp pháp. Cảnh sát có quyền dùng số giả trong những cuộc điều tra. Cơ quan bảo vệ và che chở cho người phụ nữ bị sách nhiễu có quyền dùng số giả để bảo mật cho người phụ nữ.

Những biện pháp chống robocall 

Hiện nay có nhiều biện pháp chống robocall, nhưng theo kinh nghiệm bản thân của tôi thì chưa có biện pháp nào hoàn thiện cả.

Không trả lời điện thoại từ những số lạ. Cũng không trả lời bất cứ một câu hỏi. Đặc biệt những câu hỏi cần trả lời “yes.” (Hình minh họa: aarp.org

Việc đầu tiên bạn nên làm là vào mạng donotcall.gov để ghi tên vào danh sách Do Not Call (không được gọi). Danh sách này được Ủy Ban Thương Mại Liên Bang (Federal Trade Commission) Hoa Kỳ điều hành. Theo luật lệ của Hoa Kỳ một khi bạn ghi số điện thoại của bạn vào danh sách Do Not Call thì những người quảng cáo từ xa (telemarketer) không được quyền gọi số điện thoại của bạn. Tuy nhiên việc ghi tên vào danh sách Do Not Call chỉ ngăn ngừa được những người làm ăn lương thiện còn kẻ gian thì dĩ nhiên là không theo luật lệ do đó chúng bất kể danh sách Do Not Call và vẫn gọi như thường.

Có rất ít dịch vụ gạn lọc robocall cho đường dây điện thoại cố định. Nomorobo là một dịch vụ miễn phí mà bạn có thể dùng. Bạn vào mạng của Nomorobo và đăng ký với họ thì họ sẽ kiểm tra số gọi tới để loại bỏ robocall trước khi chuyển cuộc gọi tới cho bạn. Tôi đã đăng ký với Nomorobo nhưng vẫn nhận nhiều robocall, có lẽ chỉ bớt đi. Vấn đề nan giải là kẻ gian dùng số giả và đổi liên tục nên họ không thể ngăn chặn hết được.

Có nhiều dịch vụ gạn lọc robocall như là Nomorobo, RoboKiller, Truecaller và YouMail cho điện thoại di động. Bạn cũng có thể dùng các dịch vụ miễn phí của công ty điện thoại để ngăn ngừa robocall. AT&T thì có dịch vụ AT&T Call Protect, Verizon có Verizon Call Filter,  và T-Mobile có Scam ID and Scam Block Service. Những dịch vụ này loại sơ đẳng thì miễn phí, nếu bạn muốn tốt hơn thì phải trả thêm 3, 4 đô la mỗi tháng.

Mẹo để giảm bớt robocall và tránh bị lừa


Không trả lời điện thoại từ những số lạ... Robocall tự động gọi rất nhiều số bất kể số đó còn trống hay đã ngưng hoạt động. Nếu bạn trả lời robocall thì kẻ gian biết số điện thoại này là thật, chúng sẽ làm giấu số của bạn và bạn sẽ nhận nhiều robocall hơn. Tuy nhiên không trả lời điện thoại số lạ nhiều khi cũng có vấn đề vì có thể bị nhỡ một cuộc gọi quan trọng.

Nếu bạn trả lời điện thoại và người hay máy ở đầu dây bên kia yêu cầu bạn bấm vào một nút nào đó để ngưng không nhận những cuộc gọi từ số đó nữa thì bạn không nên nhấn nút nào hết mà chỉ nên cúp máy. Đây là một thủ thuật nhỏ của kẻ gian để tìm nạn nhân mới. Vì người nào dễ nghe lời thì cũng sẽ dễ bị dụ.

Cũng không trả lời bất cứ một câu hỏi. Đặc biệt những câu hỏi cần trả lời “yes.” Vì có thể kẻ gian thâu lại tiếng nói “yes” của bạn và ghép nó vào những câu hỏi khác, coi như bạn đã chấp thuận cho họ làm việc gì đó.

Không bao giờ cho biết những thông tin cá nhân như số an ninh xã hội hay mật khẩu cho những người lạ.
Nếu một người lạ tự xưng là nhân viên của một cơ quan chính phủ hay một công ty tư đòi hỏi bạn cho biết tin tức cá nhân hay đòi tiền thì nên cúp máy ngay. Sau đó, bạn có thể tìm số điện thoại của công ty hay cơ quan đó trên Internet rồi gọi lại.


Sở Thuế IRS bao giờ cũng gửi thư tới bạn trước vài lần rồi mới gọi. Nhưng họ không bao giờ đòi bạn phải trả tiền liền bằng prepaid debit card hay gift card. Cho nên kẻ nào tự xưng là nhân viên của IRS thì bạn nên cúp máy ngay.

Những biện pháp chống robocall trong tương lai 

Những cơ quan bảo vệ người tiêu dùng như Consumer Reports đang làm áp lực với FCC và những công ty điện thoại để có những biện pháp cụ thể và hữu hiệu chống lại robocall. Vào Tháng Giêng, 2019, Hạ Viện Hoa Kỳ vừa đưa ra một dự luật gọi là Telephone Robocall Abuse Criminal Enforcement and Deterrence (vấn đề lạm dụng, phạm pháp, ép buộc và ngăn trở điện thoại robocall). Nếu trở thành luật thì FCC sẽ dễ dàng hành động chống robocall và có thể phạt nặng kẻ phạm luật.

Cũng có nhiều ý kiến mới để chống robocall. Một ý kiến hay là chứng thực số điện thoại người gọi. Nếu biết được đúng nguồn gốc cuộc gọi điện thoại thì các công ty điện thoại có thể phong tỏa các cuộc điện thoại phạm luật và người tiêu dùng cũng biết được chính xác là ai đang gọi mình.

Một số các tổ chức về truyền thông đang phát triển một hệ thống gọi là STIR/SHAKEN (Secure Telephony Identity Revisited/Signature-based Handling of Asserted Information using toKENs) để phát triển ý kiến chứng thực số điện thoại người gọi. Khi nào hệ thống này được hoàn chỉnh và các công ty điện thoại bắt đầu áp dụng thì công chúng mới tránh được robocall(Hà Dương Cự)

 
🌺🌺🌺🌺🌺🌺
Luận về KHOA BẢNG

Trần Xuân Thời

"Sơn hạ hồng trần Nam Thoán lộ 
Bất tri quan đái kỷ nhân hồi”
 

 
Dưới núi, bụi hồng, đường Nam Thoán, không biết có bao nhiêu người lãnh áo mão cân đai trở về. Hai câu thơ này thể hiện sự cam go của sĩ tử phấn đấu, thi thố tài năng qua trường thi trận bút hầu mong đỗ đạt để được tiến cử ra làm quan từ thời nhà Hán, cách đây hơn hai ngàn năm về trước. Trong bất cứ hoàn cảnh nào, thời đại nào vẫn có vấn đề "Học tài thi phận”. Thế nên, mặc dầu vào thời nhà Hán một số người Việt khoa bảng như Lý Tiến, Lý Cầm, Trương Trọng đã đỗ đạt, vinh quy bái tổ và được Hán triều bổ nhiệm ra làm quan, mãi đến đầu thế kỷ thứ 20, Tú Xương than thở vì thi mãi vẫn chưa hết phạm trường quy:

"Đau quá đòn hằn 
Rát hơn lửa bỏng 
Hổ bút hổ nghiên 
Hổ lều hổ chõng”

Thi hỏng liên tiếp, Tú Xương quả đã thất vọng.

” Phen này tớ hỏng tớ đi ngay 
Cúng giỗ từ đây nhớ tới ngày 
Học đã sôi cơm nhưng chửa chín 
Thi không ngậm ớt thế mà cay!"

Cụ Nguyễn Công Trứ cũng đã trải qua những âu lo khắc khoải của cuộc đời khoa hoạn, mãi đến tứ tuần mới đỗ Cử Nhân và được đề cử ra làm quan. Đối với Nguyễn Tiên sinh đỗ đạt ví như: ” Bẻ cành đơn quế cho rồi liền tay" chẳng những để khỏi: "Thẹn đèn hổ lửa đau lòng mẹ. Nay thét mai gầm rát cổ cha" mà còn đạt đến ước nguyện (self actualization) của cuộc đời. Đắc chí, hay đạt được lý tưởng vì được liệt vào hàng "Kẻ sĩ ”.

Theo triết gia Maslow, nhân thế có 5 nhu cầu chính yếu (1) Nhu cầu về sinh vật lý (physiological needs) như đói ăn, khát uống...(2) nhu cầu được sống an toàn ( security needs) không bị đe doạ, áp bức, kỳ thị ; (3) nhu cầu hội nhập ( belonging needs), nhu cầu kết hợp, nhóm họp, thân hữu (4) nhu cầu được tôn trọng (respect needs) và (5) nhu cầu thực hiện được lý tưởng của mình (self actualization needs).

” Tước hữu ngũ sĩ cư kỳ liệt 
Dân hữu tứ sĩ vi chi tiên 
Có giang sơn thì sĩ đã có tên 
Từ Chu, Hán vốn sĩ này là quí ”.

Với danh tước Nho Sĩ, thì tiến vi quan thối vi sư. Trước hết, phải tích cực tiến theo tấc bóng của mặt trời, "Nhật tân chi vị thịnh đức" mỗi ngày một mới và mỗi ngày một thêm mới mới là đức thịnh. Đem lời hay ý đẹp phụng sự xã hội lúc chưa gặp thời:

"Lúc vị ngộ hối tàng nơi bồng tất 
Hiêu hiêu nhiên điếu Vị canh Sằng
Xe bồ luân dầu chưa gặp Thang, Văn
Phù thế giáo một vài câu thanh nghị”.

Và khi gặp thời thì:

” Rồng mây khi gặp hội ưa duyên 
Đem tất cả sở tồn làm sở dụng 
Trong lăng miếu ra tài lương đống 
Ngoài biên thùy rạch mũi can tương 
Làm cho bách thế lưu phương 
Trước là Sĩ sau là Khanh, Tướng."

Sau khi đem tài kinh bang tế thế để giúp nước trị dân, kẻ sĩ mới được thung dung thụ hưởng cảnh an nhàn:

"Nhà nước yên sĩ mới được thung dung 
Bấy giờ sĩ mới tìm ông Hoàng Thạch 
Năm ba chú tiểu đồng lếch thếch 
Tiêu dao nơi hàn cốc thanh sơn 
Nào thơ nào rượu nào địch nào đờn 
Đồ thích chí chất đầy một túi
Mặc ai hỏi mặc ai không hỏi đến 
Ngẫm việc đời mà ngắm kẻ trọc thân 
Này này sĩ mới hoàn danh."

Tuy vậy, cũng có nhiều vị khoa bảng chỉ chuyên nghề dạy học và không màng danh lợi như Cụ Chu Văn An, có thể vì:

” Gót danh lợi bùn pha sắc xám 
Mặt phong trần nắng rám mùi dâu. 
Nghĩ thân phù thế mà đau 
Bọt trong bể khổ, bèo đầu bến mê” !

Cũng có thể vì không muốn dấn thân vào vòng tục lụy xích xiềng để rồi phải ân hận:

"Về đi sao chẳng về đi, 
Ruộng hoang vườn rộng còn chi không về 
Đem thân để hình bia sai khiến, 
Còn ngậm ngùi than vãn với ai."

Vấn đề thi thố tài năng qua trường thi trận bút đã bắt đầu từ thế kỷ thứ 11, đời nhà Lý. Vua Lý Nhân Tôn đã mở khoa thi đầu tiên vào năm 1075 để chọn Minh Tinh Bác Học, ra giúp nước trị dân. Năm 1195 lại mở khoa thi Tam Giáo, khảo sát kiến thức về triết học Nho Giáo, Phật Giáo và Lão Giáo. Qua đời nhà Trần, chế độ thi cử được cải tiến quy củ hơn. Vua Trần Thái Tôn mở khoa thi Thái Học Sinh năm 1232. Năm 1247, nhà Trần đặt ra Tam Khôi: Trạng Nguyên, Bảng Nhãn và Thám Hoa.

Các khoa thi, cứ 7 năm thi một kỳ. Đến đời nhà Hồ đổi thành 3 năm, nhưng mãi đến đời vua Lê Thánh Tôn (1463) lệ thi 3 năm một lần mới được thông dụng. Các kỳ thi để tuyển dụng nhân tài được tổ chức cho đến thời mạt diệp nhà Nguyễn với kỳ thi Hương cuối cùng năm Mậu Ngọ 1918.

Về nội dung các khoa thi, tuy có gia giảm tùy thời đại, nhưng đại để các khoa thi chia thành 4 phần chính:

- Trường Nhất: Thi Kinh - Nghĩa: Luận về ý nghĩa của kinh truyện, còn gọi là tinh nghĩa, hiểu rõ ý nghĩa của triết lý thánh hiền. 
- Trường Nhì: Thi thơ, phú theo quy luật và đề tài do ban giám khảo định. 
- Trường Ba: Thi Chiếu, Chế, Biểu: Soạn thảo các loại công văn dùng trong triều đình. Chiếu là lệnh của Vua, như sắc lệnh của Quốc Trưởng. Chế là lệnh ân thưởng, phạt cho quân thần và Biểu là Sớ dâng lên nhà Vua để tán tụng hoặc xin thỉnh nguyện, một hình thức kiến nghị. 
- Trường Tư: Thi Văn sách: Thi Văn sách nhằm trắc nghiệm óc suy luận và kiến thức về một đề án.

Đã gọi là học tài thi phận, sĩ tử ngoài việc thuộc làu kinh sử, còn phải có biệt tài suy luận, văn hay và chữ thật đẹp mới có nhiều hy vọng trúng tuyển. Nếu không có biệt tài, thì dù có thi cả chục lần, cũng chưa chắc đạt được bảng vàng, bia đá. Cụ Nguyễn Khuyến đã đỗ đầu 3 kỳ thi Hương, thi Hội và thi Đình được lừng danh là Tam Nguyên Yên Đỗ, thật là một nhân tài. Đọc lại một số bài Kinh Nghĩa, Thơ, Phú, Văn sách còn truyền lại với cách hành văn và ý nghĩa thật khúc triết mới thấy, dù là từ chương trích cú, chế độ thi cử thật là khó khăn, đúng là: "Thi không ăn ớt thế mà cay."

Tú xương đã thể hiện được tâm trạng của người thi hỏng:

"Một đàn thằng hỏng đứng mà trông 
Nó đỗ khoa nầy có sướng không? 
Trên ghế bà đầm nhoi đít vịt 
Dưới sân ông cử ngổng đầu rồng”.


 
Định Chế Giáo Dục 
 
Về định chế giáo dục, Việt Nam đã thành lập Đại Học, từ thế kỷ thứ 11. Văn Miếu đã được lập từ năm 1070 để thờ Đức Khổng Tử và làm cơ sở diễn giảng triết lý thánh hiền. Vua Lý Nhân Tông lập Quốc Tử Giám năm 1076. Vào đời nhà Trần, Quốc Học Viện được thành lập để diễn giảng Tứ Thư và Ngũ Kinh. Các định chế giáo dục này, tồn tại cho đến thế kỷ thứ 20.

Ngày nay trong thành nội Huế, Quốc Tử Giám vẫn là nơi trang nghiêm biểu tương cho nền quốc học. Đến năm 1917, các định chế mới về giáo dục do Dụ Cải Cách Học Chánh năm 1908 và năm 1917 ra đời thay đổi cả phần danh xưng lẫn nội dung các môn học. Kỳ thi Mậu Ngọ năm 1918 là kỳ thi cuối cùng của chế độ thi cử theo Hán học.

Viện Đại Học Đông Dương được thiết lập năm 1906 tại Hà Nội, sau đó vì sinh viên bãi khoá nên bị đóng cửa đến năm 1917 mới được mở lại và đổi danh thành Đại học Hà Nội. Viện Đại học Hà Nội có chi nhánh tại Sài gòn. Năm 1955 được đổi thành Viện Đại học Quốc Gia Việt Nam và đến năm 1957 đổi thành Viện Đại học Sàigòn.

Ngoài các đại học chuyên khoa về các ngành nhân văn và khoa học, chính quyền còn lập thêm trường chuyên nghiệp về ngành quản trị công quyền như trường Hậu Bổ lập năm 1903 tại Hà nội và tại Huế năm 1911. Đến năm 1912, trường Hậu Bổ được đổi thành Trường Sĩ Hoạn (École des Mandarins) và đến năm 1917 được đổi thành Trường Pháp Chính (École de Droit et d’Administration) hay Trường Luật và Hành chính (School of Law and Administration) để đào tạo các viên chức cai trị cho chính quyền trung ương và địa phương, các cấp Tri Huyện, Tri Phủ, Tổng Đốc, Thượng Thư... cho Triều Đình Huế. Hậu thân của trường uyên bác nầy là Học Viện Quốc Gia Hành Chánh được tái lập năm 1952 và sau đó được sự bảo trợ của Đại học Michigan State University của Hoa Kỳ với chương trình huấn luyện về quản trị tân tiến cho đến 1975.

Một số Đại học công khác cũng được thành lập vào thời kỳ Đệ Nhất và Đệ Nhị Cộng Hòa như Viện Đại Học Huế được thành lập năm 1957, Đại Học Cần Thơ (1966), Viện Đại học Bách Khoa Thủ Đức (1974) và các Đại học Cộng Đồng (Community Colleges) như Đại học Tiền Giang - Mỹ Tho (1971), Đại học Duyên Hải-Nha Trang (1974), Đại học Đà Nẵng (1974).

Các đại học tư được thành lập như Đại học Đà Lạt (1957), Đại học Vạn Hạnh (1964), Đại học Phương Nam (1967), Đại học An Giang (1970) Đại học Cao Đài-Tây Ninh (1972), Đại học Regina Pacis (1973).

Vào cuối thế kỷ thứ 19 và đầu thế kỷ 20, một số cơ sở giáo dục được thành lập:

Tại Sàigòn, như trường Taberd lập năm 1890, trường Gia Long năm 1915, trường Petrus Ký năm 1928. Tại Huế, trường Quốc Học Huế năm 1896, trường Pellerin năm 1904, Đồng khánh năm 1917. Tại Hà nội, Trường Puginier năm 1897 và Trường Bảo Hộ năm 1908. Sau 1945, trường Bảo Hộ được đổi thành Trường Chu Văn An (Trường Bưởi). Trường Đồng Khánh Hà Nội mở năm 1917, sau đổi thành Trường Trưng Vương......là những trường nổi tiếng trong thời Pháp thuộc và Đệ Nhất, Đệ Nhị Cộng Hòa trước năm 1975.

Việt Nam đã chú trọng đến nền giáo dục quốc gia từ năm 1070 là một đặc nét của nền văn minh Việt Nam. Từ ngàn xưa, ý nghĩa của danh từ đại học dành cho sinh đồ được minh định trong sách Đại học, một trong 9 cuốn sách giáo khoa của nền cổ học Trung Hoa, gồm Tứ Thư: Đại học, Trung Dung, Luận Ngữ, Mạnh Tử và Ngũ kinh: Kinh Thi, Kinh thư, Kinh Lễ, Kinh Dịch, Kinh Xuân Thu hợp lại thành chín bộ sách giáo khoa của Nho học làm nền tảng cho nền giáo dục Việt Nam gần một ngàn năm lịch sử qua các triều đại cho đến khoa thi Hương cuối cùng năm Mậu Ngọ 1918.

Triết lý giáo dục Nho học chú trọng đến luân thường đạo lý, biến hoá tùy thời, thực tiễn từ cách vật trí tri, thành ý, chánh tâm đến tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ... Giáo dục ngành đại học cốt để 
(1) Làm sáng cái đức tính của mình; 
(2) Để cải tiến dân sinh, giúp dân bỏ cái xấu, theo cái tốt và 
(3) An trụ ở nơi chí thiện.” Đại học chi đạo, tại minh minh đức, tại thân dân, tại chi ư chí thiện”.

Ba cương lĩnh nầy được cụ thể hóa bằng sách lược đào luyện qua tám phương cách để giúp con người trở thành đại trượng phu, mẫu người quân tử theo quan niệm của Nho học:

(1) Cách vật: tiếp cận và tìm hiểu sự vật. 
(2) Trí tri: đạt sự hiểu biết thấu đáo. 
(3) Thành ý: làm cho ý của mình được thành thực. 
(4) Chánh tâm: làm cho tâm được trung chính. 
(5) Tu thân: tu sửa chính mình. 
(6) Tề gia: xếp đặt mọi sự cho gia đạo hài hoà. 
(7) Trị quốc: khiến cho nước được an trị. 
(8) Bình Thiên hạ: khiến cho thiên hạ được thái bình. 

Tại Mỹ, mãi đến thế kỷ thứ 17 mới thành lập Đại Học. Đại Học Harvard được lập vào năm 1638. Viện Trưởng Increase Matter, không được Đại Học Anh cấp bằng Tiến Sĩ. Hội đồng khoa Đại Học Harvard quyết định cấp bằng Tiến Sĩ cho ông Matter để ông có đủ thẩm quyền cấp bằng cho ban giảng huấn và sinh viên tốt nghiệp. Hơn 300 năm sau Đại Học Harvard mới được công nhận vào quy chế Đại Học chung do Khu giáo dục công nhận (Accredition) vào năm 1949.

Nền giáo dục ở Mỹ, mỗi Đại Học có quy chế riêng và tự trị, mặc dù đa số các Đại Học phải theo các tiêu chuẩn về tài chánh, giảng huấn, cơ sở và học liệu do 1 trong 6 khu định chuẩn công nhận. Các Hội đồng này do tư nhân thành lập và quản trị. Một số đại học do Tiểu bang cấp giấy phép và không màng liên hệ đến các Hội đồng này. Hiện nay có trên 2000 Đại Học tại Mỹ, là một quốc gia cung cấp nhiều khoa bảng nhất thế giới. Theo tài liệu của US Department of Labor thì chỉ trong niên khóa 1985-86:

- 1,300,000 SV được cấp bằng cử nhân (BA, BS…) 
- 288,000 SV được cấp bằng Cao Học (MA, MS…) 
- 32,000 SV được cấp bằng Tiến Sĩ (Ph.D, Ed…)

chưa kể đến các văn bằng Trung cấp như Associate Degrees (AA,AS..) cán sự học 2 năm hoặc các chứng chỉ (Certificate học dưới 2 năm như chứng chỉ về thương mại, kế toán, khả năng luât, kỹ thuật v.v...). Số sinh viên tốt nghiệp hằng năm tính đến 2018 thay đổi theo dân số và các ngành học cũng gia tăng theo nhu cầu phát triển về nhân văn và khoa học.

Danh từ BA (Bachelor of Art) được hiểu như là một "Bồ chữ” (A batch of Knowledge) như Cao Bá Quát cho rằng trong nhân gian có 4 "Bồ chữ", ông ta và gia đình chiếm hết 3 bồ, còn lại một bồ cho thiên hạ!

Ngày trước, danh từ Bachelor chỉ dùng cho nam giới, còn nữ giới không được dùng vì không "xứng đáng"! Đàn bà đỗ Cử Nhân chỉ được gọi là Mistress of Art hoặc Maid of Science. Dù bị kỳ thị nhưng vẫn còn khá hơn ở Trung Hoa và Việt Nam. Theo quan niệm cổ thì nữ giới "chỉ lo việc trong nhà, khi vào canh cửi khi ra thêu thùa. Trai thì đọc sách ngâm thơ, dùi mài kinh sử để chờ kịp khoa, mai sau nối được nghiệp nhà, "trước là tỏ mặt sau là ấm thân". Mạnh Lệ Quân phải giả trai mới được dự thi và được bổ nhiệm ra làm quan.

Ngày trước đỗ Cử Nhân (BA, BS...) là thành công trên đường học vấn và thành danh được liệt vào hàng "kẻ sĩ”. Sĩ rồi mới đến Nông, Công, Thương và được tiến cử vào hàng Công Hầu Khanh Tướng. Ngày nay, với cấp bằng Cử Nhân cũng đủ sống với đời về cả "Danh" cũng như "Phận".

Có thể nói rằng hấp thụ kiến thức cần thiết là trình độ học vấn ở bậc Cử Nhân. Nghiên cứu thêm để tinh luyện suy luận ở bậc Cao Học và phát triển sáng tạo ở bậc Tiến Sĩ. Cao học thường nghiên cứu lại các môn đã học ở bậc Cử Nhân, tùy ngành, và nghiên cứu thêm về thực trạng của một vấn đề. Tiến Sĩ cũng thường thâm cứu lại những môn đã học, thêm phần suy diễn, đặt giả thuyết (hypotheses) và tìm cách chứng minh bằng thực nghiệm (test) hoặc áp dụng kiến thức nghiên cứu sự liên hệ nhân quả giữa các hiện tương chính trị, kinh tế, xã hội, văn hoá....

Tại Việt Nam trước năm 1975, các văn bằng đại học thường được cấp chuyên ngành học từ cấp cử nhân, cao học đến tiến sĩ phỏng theo hệ thống giáo dục từ thời Pháp thuộc. Tại Mỹ đa số ngành chuyên môn cũng vậy. Tuy nhiên ở VN các ngành như Luật khoa, Y khoa thì sinh viên có bằng Tú Tài II có thể ghi danh theo học, nhưng tại Mỹ, các trường luật, y khoa chỉ nhận các sinh viên đã có văn bằng cử nhân trở lên mới được xin nhập học... Sinh viên tốt nghiệp bậc Cử nhân các ngành kỹ thuật, khoa học, kinh tế, nhân văn,... đều có thể nạp đơn xin vào ban Cao học Kinh doanh, Tiến sĩ luật khoa, Tiến sĩ y khoa ...sau khi trải qua một kỳ thi Admission Test, với số điểm cao, thường trên 500, và cũng tùy trường và các điều kiện khác mới được cứu xét....

Chung quy mục đích của giáo dục là phát triển kiến thức, tinh luyện suy luận và phát triển sáng tạo. Về phương diện luân lý, giáo dục nhằm đào tạo con người trở nên cao thượng hơn vì giáo dục mà thiếu lương tâm chỉ làm thêm bại hoại tâm hồn "Science sans conscience n'est que ruine de l’âme". Cụ Nguyễn Công Trứ đã nêu rõ sứ mệnh của Kẻ Sĩ: "Trong lăng miếu ra tài lương đống, ngoài biên thùy rạch mũi Can tương" để phụng sự quốc gia dân tộc.

Sự thành công ở đời, phần thì do khoa bảng, phần khác do kinh nghiệm. Học và Hành đều nhằm mục đích tinh luyện kỹ năng (skill). Thế thì, nếu thành công trong một ngành chuyên môn nào đó, do kinh nghiệm hoặc do các phương thức khác, sự thành công này không thua gì khoa bảng. ” Nghề nào cũng trọng cũng hay. Đi buôn cũng quý, đi cày cũng sang ”. Trong một số trường hợp, dù có bằng cấp vẫn bị sa thải sau thời gian thử thách (probation), nghĩa là “Không cần biết anh, chị có bằng cấp gì nhưng chúng tôi cần biết anh chị có làm được việc hay không”.

Tại các nước tân tiến, ngoài ngành văn, ngành võ cũng được phát triển. Trường West Point của Hoa Kỳ huấn luyện sinh viên cả văn lẫn võ. Sau khi xuất ngũ, cựu sinh viên West Point thường được trọng dụng trong các ngành kinh doanh, kỹ thuật và các sĩ quan cấp tướng phải có bằng Cao học.

Tại Việt Nam, tuy khoa bảng thường nói đến văn tài, nhưng võ lược dưới thời quân chủ cũng có văn bằng Võ Cử Nhân. Các quân trường sĩ quan huấn luyện quân sự 1 hoặc 2 năm của QVNCH, tương đương với bằng Trung Cấp (AA hay Associate Degree in Military Sciences) hay 4 năm tương đương với Cử Nhân Khoa Quân Sự. Tại Việt Nam trong thời quân chủ có Võ Cử Nhân và tại Trung hoa, ngoài Cử Nhân Võ, còn có Võ Trạng Nguyên.

Không phải khoa bảng nào cũng thành công, ngoài kiến thức, kinh nghiệm thu nhận được, mỗi người còn có biệt tài thiên phú, hoặc do khả năng tự đào luyện thành người hữu dụng. Khi quân Minh xâm lăng Việt Nam, vua quan trốn chạy, Lê Lợi người dân áo vải đất Lam Sơn đã dựng cờ khởi nghĩa, quy tụ quần hùng, 10 năm (1418-1428) nếm mật năm gai, đã cứu giang sơn ra khỏi nơi đắm đuối, lập nên triều đại Hậu Lê.

Bên phương trời Tây có triết gia Socrate, được mệnh danh là sư tổ của nền triết học Tây phương. Ông nổi tiếng là người giỏi nhất vì đi đâu ông cũng nói ” Điều tôi biết rõ là tôi không biết gì cả - As for me, all I know is that I know nothing”. Thế là ông được mọi người đua nhau giải thích cho ông những gì họ biết. Học như vậy, khỏi mất tiền mà được nhiều người thương là hiếu học!

Trái lại, triết gia Khổng Tử ở phương trời Đông nổi tiếng vì đã chu du lục quốc để thuyết minh về đạo lý làm người, tu, tề, trị, bình. Đức Khổng Tử (551-479 BC) và Socrate (470-399 BC) có điểm tương đồng là chủ trương “cái gì biết thì cho là biết, cái gì không biết thì nói là không biết”, chú trọng vào vấn đề công lý, đạo đức, nhân cách làm người... và cũng gần có chung một quan niệm ” Thuận Trời thì sống, chống Trời thì chết”!.

Trong lúc Socrate chủ trương muốn sống xứng đáng phải biết luôn tự xét mình vì ”The unexamined life is not worth living for a human being” và ”I do not fancy that I know what I do not know”. Thì Đức Khổng Tử khuyên nhân thế. ”Từ thiên tử dĩ chí ư thứ dân, nhất thị giai dĩ tu thân vi bản”. Từ vua cho đến thứ dân, ai ai cũng lấy sự sửa mình làm gốc. Đúng là thượng trí gặp nhau. ”Les grands esprits se rencontrent- Great minds think alike”.

Ảnh hưởng của hai nhà hiền triết nầy thật sâu rộng nhất là về thái độ làm người. Người Tây phương nghe nhiều hơn nói và thích nghe để học hỏi. Người Đông phương thích làm thầy, nói nhiều hơn nghe!? Trường đời là Đại Học hữu hiệu nhất tôi luyện con người làm nên sự nghiệp. Hiện nay, có trên 300 ngành học khác nhau và xã hội tân tiến như Hoa Kỳ có trên 2000 nghề chuyên môn.

Người Mỹ quan niệm ”thầy” của ngành nầy là ”học trò” của ngành khác, nên khi gặp vấn đề không thuộc ngành chuyên môn của mình, thường trả lời ”I don’t know”. Phần khác vì tinh thần trách nhiệm, người Mỹ không ”advise” người khác về những vấn nạn không thuộc ngành chuyên môn của mình. Còn người Việt, ít khi nghe nói ” I don’t know”. Nhân viên các cấp, các ngành trong công ty, công sở đều phải học hỏi trong thời gian làm việc để thăng tiến nghề nghiệp, để đủ điều kiện hành nghề theo luật định, nên vấn đề tu nghiệp rất quan trọng để cập nhật kiến thức.

Thường các bậc phụ huynh khuyên con cháu lo học hành vì hiểu rõ tầm mức quan trọng của sự học trong đời sống. “Nhân bất học, bất tri lý. Ấu bất học lão hà vi ”. Ngày trước ở Việt Nam đỗ Tú Tài như Tú Xương không có cơ hội thăng tiến. Ngày nay tại các quốc gia tân tiến mà chúng ta đang cư ngụ, mọi ngành hoạt động đều cần chuyên viên có kỹ năng tinh luyện, được chứng minh bằng kiến thức và kinh nghiệm. Nếu không có nghề chuyên môn, cạnh tranh với đời thật là vất vả. Thôi thì " văn chương phú lục chẳng hay, trở về làng cũ học cày cho xong”!

Đa số những người có kiến thức và kinh nghiệm ở Việt Nam, sau ngày di tản, tuổi tác đã chồng chất, lại phải lo gánh nặng gia đình, còn đâu thì giờ để theo lũ em học hành như xưa. Vì vậy, các bậc tiền bối chỉ trông nhờ vào lớp hậu sinh, con cháu chuyên tâm nghiên bút, chẳng những để thỏa mãn nhu cầu hiểu biết, vinh thân, phì gia, mà còn làm: "Nở nang mày mặt, rỡ ràng mẹ cha. Trên vì nước, dưới vì nhà. Một là đắc hiếu, hai là đắc trung."

Hiếu thảo với mẹ cha, đem tài năng phục vụ nhân quần xã hội là niềm mong ước chung của các bậc phụ huynh vậy.

Trần Xuân Thời