Search This Blog

Thursday, December 20, 2018

Kiểm Duyệt và Nhà Văn trong nước

Nguyễn Mạnh Trinh
alt
Xuất bản sách ở trong nước có bị kiểm duyệt không? Câu trả lời sẽ tùy theo người trả lời. Phần đông ý kiến cho rằng một chế độ độc tài như ở trong nước hiện nay thì làm sao không kiểm duyệt được. Nhưng, có một số nhà văn trong nước “tán tụng” hệ thống siêu kiểm duyệt trong nước và cho rằng đó là một phương cách cần có để bảo vệ chế độ. Thậm chí có những nhà văn sống ở hải ngoại cũng đã “tô hồng chuốc lục” cho hệ thống kiểm soát toàn trị này như Ðặng Tiến đã viết về sự biên tập hay kiểm duyệt cuốn sách Thơ Ðến Từ Ðâu của Nguyễn Ðức Tùng: “Từ đó nảy ra vấn nạn biên tập hay kiểm duyệt đã gây ra tranh cãi, cũng vì vậy mà việc làm của nhà xuất bản Lao Ðộng về mặt lý thuyết đã tham dự vào cuộc đổi mới văn học; trong thực tế tạo được cuộc giao lưu rộng rãi giữa 25 nhà thơ độc lập, là một việc làm dũng cảm đáng đề cao.”
Nhưng việc làm “dũng cảm đáng đề cao” ấy theo nhà phê bình Ðặng Tiến có phải là sự thực không? Có rất nhiều thi sĩ đã được phỏng vấn trong Thơ Từ Ðâu Ðến phản bác rằng cái nạn kiểm duyệt hay biên tập vẫn còn là cái gông xiềng chưa bỏ được dù nhà xuất bản Lao Ðộng đã được ông Ðặng Tiến đề cao như thế. Như Ðỗ Kh, Lý Ðợi, Nguyễn Viện, Thận Nhiên, Dương Tường, Nam Dao… đã cho rằng có nhiều sự cắt bỏ, sửa chữa nguyên bản, có khi có sự đồng ý của tác giả có khi không. Thậm chí nhà thơ Thận Nhiên lại tiết lộ rằng có trường hợp câu văn của ông bị sửa chữa thành ra bài văn tạo những ý nghĩ đối nghịch và phản bác lại ý tưởng của tác giả.
Có những nhà văn trong nước “phê phán” hệ thống kiểm duyệt một cách thẳng thắn và can đảm. Có khi họ là nạn nhân của sự kiểm duyệt ấy: Dương Thu Hương, Võ Thị Hảo, Bùi Ngọc Tấn, Hoàng Minh Tường…
Vào đầu năm 2014, nhà văn Hoàng Minh Tường đã làm dư luận chú ý khi lên tiếng về sự cấm đoán không cho in tác phẩm Nguyên Khí của mình. Trong cuộc nói chuyện với nhà thơ Hoàng Hưng, tác giả Nguyên Khí đã nói về trường hợp bị kiểm duyệt thô bạo mà ông ví như bị “lèn” thật đau đớn lên tác phẩm mà ông coi như một phần của tâm thức và đời sống ông:
Hoàng Minh Tường: Thời của chúng ta đang sống bây giờ là mảnh đất màu mỡ cho các nhà tiểu thuyết đương đại. Nhưng sẽ chẳng có nhà văn nào thành công nếu không tự bẻ cong ngòi bút của mình đi, tự đẽo gọt những trang văn cho tròn trĩnh, nhợt nhạt. Vì thế tôi phải chọn đề tài lịch sử, trốn vào lich sử may ra mới an toàn.
“Hoàng Hưng: Vậy mà ông có an toàn đâu. Nghe nói Cục Xuất Bản Bộ Thông Tin và Truyền Thông đã cấm xuất bản tiểu thuyết Nguyên Khí của ông? Lý do gì nhỉ? Chỉ vì ông đã gửi bản thảo đến mấy nhà xuất bản và bị từ chối? Chỉ vì nhà xuất bản Tri Thức không có chức năng in tiểu thuyết?
Hoàng Minh Tường: Những lý do kỳ quặc phải không? Các nhà xuất bản có thể từ chối in một cuốn sách là chuyện bình thường. Có thể có một bản thảo bị 9 nhà xuất bản từ chối nhưng đến nhà xuất bản thứ 10 thì lại được vồ vập chào đón thì sao? Tuyệt tác Lolita của Nabokov đã từng bị tất cả các nhà xuất bản ở cựu lục địa từ chối đấy thôi. Lý do thứ nhất là vớ vẩn. Lý do thứ hai nếu NXB Tri Thức không có chức năng in tiểu thuyết thì các vị có cho tôi in ở các nhà xuất bản có chức năng in tiểu thuyết ví dụ NXB Văn Học, NXB Hôi Nhà văn… không? Câu trả lời dứt khoát là Không. Các vị nại lý do có vẻ dân chủ. Thực chất là các vị muốn bóp chết một tác phẩm khi còn chưa ra đời. Vậy đó. Rất buồn là mấy chục năm nay giới sáng tác chúng ta bị vây bủa bởi một hệ thống xuất bản không giống bất kỳ nơi nào trên thế giới. Tôi bỗng nhớ lại câu chuyện đúng ba mươi năm của ông…
Hoàng Hưng: Về tập thơ “Về Kinh Bắc” của nhà thơ Hoàng Cầm và chuyện Hoàng Cầm và tôi bị vào tù bởi tập thơ ấy?
 Hoàng Minh Tường: Ông có đọc tiểu thuyết Thời Của Thánh Thần của tôi không? Ông có ấn tượng gì về nhà thơ Nguyễn Kỳ Vĩ trong tác phẩm?
Hoàng Hưng: Hình như ông muốn muợn câu chuyện tôi bị bắt vào Hỏa Lò để viết về một đoạn đời của Nguyễn Kỳ Vĩ?
Hoàng Minh Tường: Trường hợp các trí thức bị bắt oan như Hòang Cầm, Trần Dần, Phùng Cung, Hoàng Hưng, Bùi Ngọc Tấn, Vũ Thư Hiên,… hồi ấy nhiều lắm. Từng người đều có bóng dáng nhân vật Nguyễn Kỳ Vĩ của tôi. Vậy mà người ta bảo Thời Của Thánh Thần là cuốn sách đen, bôi nhọ chế độ. Nhiều cuộc hội thảo, lớp tập huấn ở các hệ thống trường Ðảng đều nêu Thời Của Thánh Thần như một cuốn sách bôi nhọ chế độ xã hội chủ nghĩa.”
Thời Của Thánh Thần là một tiểu thuyết gồm 2 phần: Cơn Gió Bụi  Cuộc Bể Dâu, gói ghém trong 29 chương sách kể về chuyện một gia đình nông dân nhưng có truyền thống khoa bảng ở một làng quê ở cùng châu thổ ven con sông Hồng Hà. Trong suốt hơn nửa thế kỷ, họ phải trải qua những cuộc biến động ghê gớm mà ở đó nhân tính của con người đã bị thử thách đến mức không tưởng tượng được. Sự thực của đời thường đã được tổng hợp để thành một hư cấu mà người đọc khó phân biệt. Nhân vật của Thời Của Thánh Thần có khi tuy chỉ là một nhưng là hòa hợp của nhiều chân dung, nhiều cuộc đời khác nhau.Từ những góc cạnh, sự quan sát và nhận xét toàn diện hơn và nhân bản hơn nên lột tả được những mẫu nhân vật khác thường trong một thời đại đặc biệt.
alt
Ba người con ruột của Lý Phúc như ba ngã rẽ của một dòng sông và thời thế đã trôi đi theo những hướng đời khác nhau. Con cả Nguyễn Kỳ Khôi, sau được đổi tên là Chiến Thắng Lợi, trở thành lãnh đạo tuyên huấn của Ðảng và tượng trưng cho lớp quan cán bộ với tất cả những đặc tính nha lại của nó. Nhưng khi đã bị mất chức, thì lại có một chút nghĩ lại và tìm về sự đùm bọc của gia tộc. Vì tham muốn quyền lực, mà Khôi đã hy sinh tất cả từ tình cha con, tình anh em, tình chồng vợ, tình gia tộc, sống giả dạng để mong tồn tại chức quyền. Về sau, khi bị thất sủng, mới hiểu được sự thực mình cũng chỉ là một con tốt được đấm qua sông và chỉ có một đường tiến chứ không có lối lui.
Người con thứ hai, nhà thơ Nguyễn kỳ Vĩ, mang nhiều biểu tượng của các nhà văn của Nhân Văn Gia Phẩm, có tài văn chương nhưng vì thẳng tính và có nhiều nghệ sĩ tính nên đi chệch đường lối của Ðảng và bị trù úm hành hạ đến nỗi bất đắc chí thành người trầm cảm sống dở tỉnh dở điên.
Người con thứ ba, Nguyễn Kỳ Vọng, di cư vào Nam học hành trở thành một kỹ sư có năng lực nhưng khi Cộng sản vào chiếm miền Nam tuy không bị cải tạo nhưng cũng bị nghi ngờ theo dõi và phải vượt biên tị nạn, Sau trở thành một Việt Kiều yêu nước và trở về để mua lại dương cơ họ Nguyễn Kỳ và chấn hưng lại.
Còn đứa con nuôi, Nguyễn kỳ Cục, vừa là một chính diện vừa là một phản diện. Lúc ở cực độ xấu, bị xúi giục và khống chế để làm chuyện đê hèn nhưng về sau lại là một người biết điều để làm những công việc coi như chuộc lại lỗi lầm thời trước. Trước sau, anh này cũng chỉ là nạn nhân của một chính sách một chế độ đã ngự trị trên đất nước hơn nửa thế kỷ qua.
Những nhân vật ấy trong cuồng loạn của thời thế, gánh chịu những bất toàn của cuộc sống nhưng kết cuộc lại là happy ending với những cuộc đoàn viên, người xấu thành người tốt. Viết như thế thì hình như rất đúng với đường lối của Ðảng, có phải? Nào hòa giải hòa hợp, Việt kiều yêu nước Nguyễn kỳ Vọng trở về xây đắp quê hương! Rồi những tên phản động ra nước ngoài như Chuẩn tướng Trương Phiên thì ăn năn hối lỗi khóc lóc vì những tội ác gây ra! Rồi tội ác Mỹ Ngụy, bảy chiến sĩ cách mạng suýt bị chôn sống cho máy ủi bừa đầu nhô lên khỏi mặt đất! Nếu người đọc có bực mình vì những dòng chữ ấy thì có nên hiểu rằng đó là một cách thế đánh rồi lại vuốt một thủ thuật để cho tác phẩm có thể ra đời?
Nhưng Thời Của Thánh Thần cũng có nhiều diểm tiêu cực chống phá chế độ theo như các quan văn nghệ tuyên huấn thẩm định. Nào bôi bác chế độ, mang những bất toàn ra để bêu xấu. Nào mang những bi thảm của một dòng họ để phóng chiếu thành tiêu biểu cho một xã hội không giống ai, một hà khắc quá mức, một áp chế văn học đến mức phi văn học. Ðã thế, những nhân vật phản diện còn hao hao giống ở đời thường như Tư Vuông có phải ám chỉ Tố Hữu, hay Nguyễn Kỳ Khôi tức Chiến thắng Lợi ám chỉ đến những quan tuyên huấn như Nguyễn Ðình Thi, như Chế Lan Viên… sống giả dối và luôn bon chen vì danh lợi. Hay Nguyễn Kỳ Vĩ có phải là tổng họp của những khuôn dáng Nhân Văn Giai Phẩm là nạn nhân của chế độ hiện tại với một chút Trần Dần, một chút Hoàng Cầm…”.
Hoàng Hưng hỏi về tiểu thuyết Nguyên Khí vừa bị cấm xuất bản:
“Hoàng Hưng: Còn bây giờ Nguyên Khí có phải là một cuốn sách đen không?
Hoàng Minh Tường: Tôi cũng không biết nữa. Với hai lý do mà Cục Xuất Bản Bộ Thông Tin và Truyền Thông gán cho thì không biết chừng họ còn xếp Nguyên Khí trên cả sách đen. Họ không đủ kiên nhẫn chờ cho Nguyên Khí xuất bản rồi mới thổi còi như lâu nay họ vẫn làm mà họ xục xuống tận nhà xuất bản, bắt đem nộp bản thảo để kiểm duyệt. Tôi vẫn nhớ mồ ma nhà văn Trần Hoài Dương. Một đêm kia, ông choàng tỉnh dậy mồ hôi vả ra như tắm. Ông vừa mơ một giấc mơ khủng khiếp rằng cách mạng thành công từ năm 1930 chứ không phải 1945. nếu quả như vậy thì Thơ Mới, Tự Lực Văn Ðoàn, Mỹ Thuật Ðông Dương… đã bị bóp chết từ trong trứng chứ làm gì được tồn tại để bây giờ chúng ta tự hào có những sản phẩm tinh thần vô giá. Và may thay thời ấy nhờ bọn thực dân không kiểm duyệt kỹ như bây giờ mà những Vũ Trọng Phụng, Nam Cao, Ngô Tất Tố, Nguyễn Công Hoan, Nguyên Hồng, Nguyễn Tuân… mới còn để lại được Số Ðỏ, Chí Phèo, Tắt Ðèn, Bước Ðường Cùng, Bỉ Vỏ, Vang Bóng Một Thời.
Hoàng Hưng: Quả là một giấc mơ khủng khiếp!
Hoàng Minh Tường: Vâng. Tận diệt văn hóa là một tội ác khủng khiếp. Triệt tiêu động lực sáng tạo của người viết, bóp chết tác phẩm khi còn đang trứng nước là vi phạm nhân quyền. Một nền văn học chỉ dung dưỡng những tác phẩm tung ra một nền xuất bản lúc nào cũng khuyến cáo các nhà văn hãy tự kiểm duyệt các tác phẩm của mình ngay từ khi ngồi trước trang viết thì còn gì là văn chương…”
Nguyên Khí là tác phẩm thứ ba của nhà văn Hoàng Minh Tường bị làm khó dễ trong việc xuất bản. Lần thứ nhất là cuốn “Thủy Hỏa Ðạo Tặc” viết xong năm 1982 nhưng bị “ngâm tôm” trong ngăn kéo các nhà xuất bản hơn 15 năm mãi đến khi có phong trào đổi mới văn học mới được cho in năm 1986 thì năm sau tiểu thuyết này đoạt giải thưởng văn học của Hội Nhà Văn. Năm 2008, ông xuất bản tiểi thuyết “Thời Của Thánh Thần” và khi ra mắt đã gây ra nhiều dư luận, nhiều tiếng vang trong văn giới. Sau đó bị cấm lưu hành, bị đầu nậu in chui gây thua lỗ cho nhà xuất bản và tác giả.
Nguyên Khí là tác phẩm khảo luận lịch sử, mà cũng có thể gọi là tiểu thuyết dã sử, viết theo khuynh hướng hậu hiện đại, luận về trí thức và quyền lực, kẻ sĩ và chế độ toàn trị một thời. Tác phẩm viết về những sự kiện xảy ra quanh vụ án Lệ Chi Viên dẫn tới cuộc đại thảm sát hai công thần triều Lê là quan Thừa Chỉ Hành Khiển Nguyễn Trãi và quan Lễ Nghi Học Sỹ Nguyễn Thị Lộ. Câu chuyện chỉ diễn ra trong 27 ngày từ ngày 20 tháng 7 năm Nhâm Tuất (1442), là ngày Tiệp Dư Ngô Thị Ngọc Dao sinh hạ Hoàng tử Lê Tư Thành (tức vua Lê Thánh Tông sau này) đến ngày 16 tháng 8 cùng năm, ngày quan Thừa Chỉ Hành Khiển Nguyễn Trãi và Lễ Nghi Học Sỹ Nguyễn Thị Lộ bị xử trảm và chu di tam tộc. Chỉ trong một thời gian ngắn nhưng xảy ra bao nhiêu sự kiện lịch sử trong đó dồn chứa những tấn thảm kịch, bao nhiêu tính mạng bị oan khuất, bao nhiêu những thủ đoạn mưu mô gian hiểm.
Công An Văn Hóa muốn ngăn chặn một tác phẩm mà họ cho là văn chương ám chỉ, như hai tác phẩm trước của Hoàng Minh Tường. Viết về những người bị oan khuất trong bối cảnh của một chế độ phong kiến độc tài như thời Lê Sơ chắc làm người đọc liên tưởng tới chế độ hiện tại với những trò đấu đá tranh dành quyền lực và những vụ án mà người xử tội có khi chính là kẻ chủ mưu tội ác.
Nhà văn Hoàng Minh Tường trong cuộc phỏng vấn của phóng viên đài RFI đã tâm sự: “Một trong những vấn đề tôi trăn trở là tôi muốn viết một cuốn sách về giới trí thức. Tôi đã suy ngẫm rất nhiều về câu chuyện của hai cụ Nguyễn Trãi và Nguyễn Thị Lộ và cái chết thảm khốc của hai nhân vật mà tôi nghĩ là vĩ đại trong lịch sử. Lâu nay rất nhiều người đã viết về chủ đề này nhưng tôi nghĩ rằng chưa giải mã được câu chuyện lịch sử này một cách thấu đáo. Một trong những điều mà cụ Nguyễn Trãi làm mà lâu nay các nhà sử học và các nhà xã hội học chưa phát hiện ra mà cũng chưa khẳng định. Ðó là cái vai trò của cụ Nguyễn Trãi trong việc chấn hưng triều Lê, nhất là thời của Lê Thái Tông. Nguyễn Trãi là tác giả của bộ luật lớn nhất từ trước đến nay: bộ Luật Hồng Ðức.
Bộ luật Hồng Ðức đến thời Lê Thánh Tông mới công bố, năm 1464, nhưng khi vua Lê Thánh Tông minh oan Nguyễn Trãi thì bộ luật đó đã hoàn thành. Tôi có liên hệ với ngày nay. Bây giờ là thời kỳ “trị nước”, thời kỳ rất cần đến chất xám, cần đến trí thức, cần đến sự phản biện của trí thức…”
Trả lời tại sao lại đặt tên với nhan đề Nguyên Khí, ông nói: “Có một câu nói của cụ Thân Nhân Trung (1409-1499) tiến sĩ và đồng thời là Phó Súy của Tao Ðàn thời Lê Thánh Tông. Cụ có viết một câu hiện vẫn còn trong Quốc Tử Giám: “Hiền tài là nguyên khí quốc gia” khi cụ viết về vai trò của trí thức, của kẻ sĩ mọi thời thì có viết câu trên trong phần mở đầu văn bia tiến sĩ năm nhâm tuất (1442). Từ xưa tới nay, trí thức là một tầng lớp, một giai tầng rất nhỏ, nếu dân trí là một hình tháp nhọn. Trí thức ở đây không chỉ là những người làm văn chương, giáo viên, gióa chức mà trí thức là tinh hoa, tinh túy của nhân loại. Tinh túy ấy có cả ở nông thôn, hang cùng ngõ hẻm. Nếu một quốc gia biết sử dụng tất cả những nguyên khí đó, những tài năng hoặc lộ diện hoặc không lộ diện thì sẽ giúp rất nhiều cho công việc xây dựng đất nước giống như thời Trần với hội nghị Diên Hồng. Thời nào nguyên khí cũng rất quan trọng huống chi ở Việt Nam hiện nay, sau khi đã thống nhất đất nước, nguyên khí phải được tích tụ, trí thức phải được trọng dụng. Tôi muốn dùng hình ảnh đấy để nói về thời cụ Nguyễn Trãi. Khi cái phần nguyên khí, cía tinh hoa nhất bị chính quyền nguyễn Thị Anh tiêu diệt, thì cả một thời sau đó, đất nước bị kiệt quệ hơn nhiều. Ðại Việt Sử Ký Toàn Thư nói thời kỳ này trộm cắp như rươi, trí thức bị khinh bỉ.
Dùng chữ Nguyên Khí khi để đặt tên cuốn sách tôi muốn nói đến vai trò của tài năng, vai trò của hiền tài trong cuộc kiến quốc ở mọi thời đại”.
Câu hỏi của RFI: Một số người quan tâm đến triết học cổ trung đại có nhận xét rằng nguyên khí là một khái niệm của một học thuyết Tân Nho Giáo thời trung đại, mang màu sắc Ðạo Gia được dùng làm ngọn cờ nhằm quy tụ một lớp trí thức cận thần phục vụ cho nền quân chủ Khổng Giáo trước đây?
Nhà văn Hoàng Minh Tuờng trả lời: “Tôi không nghĩ nguyên khí để chỉ giới cận thần mà tôi nghĩ nguyên khí là trí thức. Tức là khí thiêng của sông núi, của đất nước. Bởi khí thiêng thì tập họp ở giới trí thức. Giới trí thức thì bao giờ cũng là nguyên khí quốc gia. Ngay cả cái thời của cụ Thân Nhân Trung cũng nói về cái đó, cũng giải mã cái đó. Nếu thời đại không có nguyên khí, không có giới trí thức, không có những giới tính nhanh nhẹn nhất, tinh hoa nhất của dân tộc, thì đó là cái thời mạt vận. Nguyên khí luôn luôn là ánh sáng của dân tộc. Như cái râu của con ốc sên, là cái dẫn đường. Nó có một sự tinh nhạy vô cùng.”
Trả lời câu hỏi: Một cuốn tiểu thuyết hiểu theo nghĩa thông thường là có hư cấu. Nếu các nhà sử học đọc cuốn Nguyên Khí thì họ sẽ nhận định thế nào: đâu là phần lịch sử đâu là phần hư cấu?
“Vâng, tôi cũng muốn nhân cuốn sách này ra đời, tôi sẽ được tranh luận với các nhà sử học. Cái thời này các nhà sử học tập trung nghiên cứu rất nhiều. Chính sử thì đã nghiên cứu hết rồi. Chủ yếu là “Ðại Việt Sử ký Toàn Thư” của Ngô Sĩ Liên rồi “Thông Sử” của Lê Quý Ðôn… Rồi một số các dã sử khác. Gần đây có một số tư liệu, nhất là các gia phả của một số đông họ Lê, họ Ðinh, họ Nguyễn…. Tất nhiên gia phả có nhiều điều đáng tin cậy nhưng trong gia phả cũng có nhiều chi tiết mang tính dã sử. Các nhà sử học không có quyền được hư cấu các sự kiện, các biến cố, các thời đại lịch sử, nhưng nhà văn từ những diễn biến lịch sử thì có quyền ráp nối lại và đưa ra những kiến giải. Ðể mà giải thích lịch sử một cách lô-gich. Tôi nghĩ nhà văn không có quyền hư cấu ngoài (trái với?) các tư liệu lịch sử.
Trong cuốn sách này, đối với tất cả nhân vật lịch sử có tên thì tôi đều hết sức tôn trọng các sự kiện. Nhưng mà tôi không tôn trọng một cách mù quáng, không tôn trọng bằng cách thừa nhận mặc nhiên. Tôi nghiên cứu ngay cả đoạn Ngô Sĩ Liên viết về cụ Nguyễn Trãi, về cái chết của cụ và nhận định về Nguyễn Thị Lộ. Tôi nghĩ rằng chính Ngô Sĩ Liên là người không dám công tâm, không dám nhìn nhận về lịch sử mà viết ra những điều đó.
Chính đó là điều mà lâu nay các nhà sử học bị đánh lừa trong các nhận định của Ngô Sĩ Liên về Nguyễn Thị Lộ mà vua bị chết. Thì chính điều này bây giò tôi phản bác lại.
Tôi cho rằng Ngô Sĩ Liên là một nhà sử học vĩ đại nhưng ông cũng có những sai lầm. Có những phần ông viết hoàn toàn không đúng.”
Nguyên Khí đề cập đến người xưa thì cũng viết về người hôm nay. Như nhà văn Trung Hoa Mạc Ngôn, giải Nobel văn chương:
“Tôi bắt được một tác phẩm cũ nói về vụ án Lệ Chi Viên “Long Thành Tạp Ký”. Cái tác phẩm này tôi phải nhờ dịch từ tiếng Nôm ra. Tôi mới đưa cho cụ giáo sư Hoàng Ngôn người đã dịch Mạc Ngôn, để dịch. Nên khi làm truyện thì mới bàn đến Mạc Ngôn trong đó. Ðây là cách riêng của tiểu thuyết Nguyên Khí. Câu chuyện này đan xen vào thời hiện tại. Trong đó có 19 chương thì có 4 chương viết về thời hiện tại bây giờ còn 15 chương là lịch sử. Trong các chương hiện đại, người ta bình luận về lịch sử, ví dụ về Lê Thái Tông thế nào, về Nguyễn Thị Anh ra sao, trong đó có nhận định cả về thế giới Ðông Tây, và cả Mạc Ngôn nữa. Ðó là cuốn sách tôi pha trộn giữa cái ảo và cái thực, cái đương đại và lịch sử.
Ðọc Mạc Ngôn tôi thấy rằng đó là gương mặt của Trung Hoa đương đại hiện lên rõ nét, nhất là trong “Rừng Xanh Lá Ðỏ” hay “Phong Nhũ Phì Ðồn”. Nước Trung Hoa hiện đại nó ghê gớm quá, khủng khiếp quá. Sách của chúng tôi ở đây có thấm thía gì.
Có lẽ quan niệm của những người quản lý xuất bản, nhìn chung là họ quá khắt khe. Ðến một lúc nào đó có lẽ họ sẽ phải ân hận. Nó đang lập lại giai đoạn, thời kỳ nhà thơ Hoàng Cầm bị cấm xuất bản cuốn Về Kinh Bắc. Mà chính gần đây, Hoàng Cầm lại được giải thưởng Nhà Nước về chính tập thơ đó.
Ông Nguyễn Tấn Dũng thủ tướng của chúng tôi vừa nói một bài, giới trí thức đang bình luận rất nhiều. Ông ấy nói là “người dân có quyền làm tất cả những gì mà pháp luật không cấm và sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền và lợi ích của mình”. Thế thì tôi là một nhà văn, tôi cũng là một công dân. Tôi có quyền viết những gì mà pháp luật không cấm. Tôi có quyền bảo vệ văn quyền, quyền sáng tác của mình. Nhưng mà ở đây tôi cũng muốn nói là “được vạ má đã sưng”. Mà ngay cả quyết định cấm, họ cũng không dám viết bằng văn bản. Hiện nay hoàn toàn chỉ là chỉ thị miệng, những lệnh từ bóng tối phát ra. Cho nên rất khó, rất khổ cho nhà văn Việt Nam là không biết kêu ai cả. Chúng tôi bây giờ rất bi quan.”
Thế mà, ở hải ngoại vẫn có người tán tụng cái hệ thống kiểm duyệt đó, như Ðặng Tiến chẳng hạn. Không hiểu ông nhà văn “theo gió phất cờ này” có đọc Hoàng Minh Tường không?
Nguyễn Mạnh Trinh

Những vấn nạn của Tổng thống Donald Trump trong khung cảnh nền dân chủ pháp trị Hoa Kỳ

image.png
“We are a nation of laws” (Chúng ta là một quốc gia pháp trị) là câu tuyên bố nói lên niềm hãnh diện của mỗi người dân Hoa Kỳ từ một người bình thường đến tổng thống Donald Trump. 

Câu này phát xuất từ John Adams (1735-1826), tổng thống thứ nhì của Hoa Kỳ, khi ông viết “Chỉ có chính quyền cộng hòa mới là chính quyền tốt. Định nghĩa của nền cộng hòa là một đế quốc của luật pháp, không phải của con người”. ("There is no good government but what is republican. The very definition of a republic is an empire of laws, and not of men.") 

Nên nhớ danh từ “Cộng Hòa” nơi đây không có nghĩa là đảng Cộng Hòa bây giờ mà có nghĩa là thể chế dân chủ chân chính, là phản đề của thể chế quân chủ chuyên chế. Đảng Cộng Hòa hiện nay chỉ được thành lập vào năm 1854 tức 28 năm sau khi John Adams qua đời. Đảng Dân Chủ được thành lập trước đó vào năm 1828 tức 2 năm sau khi John Adams qua đời.

I. Donald Trump và chủ trương chính trị của ông

Donald Trump là vị tổng thống gây nhiều mâu thuẫn và tranh cãi nhất trong lịch sử Hoa Kỳ, còn hơn cả TT Richard Nixon với xì căn đan Watergate nữa. 

Theo quan điểm của tôi, lý do căn bản gồm 3 yếu tố chính sau đây: 

1. Một là ông Trump không phải là một chính trị gia chuyên nghiệp và trong tâm thức của ông bao hàm một sự khinh bỉ thậm tệ các chính trị gia nhà nghề và những định chế chính trị và xã hội truyền thống mà ông cho là thối nát. 

2. Hai là ông là một doanh nhân mà tầm hoạt động trải rộng khắp thế giới. Tầm hoạt động này đã giúp ông vượt thoát nhiều khó khăn thập tử nhất sinh, nhưng cũng hàm chứa những hiểm nguy trí mạng, vì ông phải sinh tồn không những trong môi trường pháp trị tại Hoa Kỳ, mà còn phải sinh tồn trong những môi trường luật rừng tại các quốc gia độc tài hoặc đang chuyển tiếp dân chủ. 

3. Ba là ông bắt mạch được sự phẫn nộ của những thành phần bảo thủ trong xã hội Hoa Kỳ. Thật vậy Hoa Kỳ cũng như mọi quốc gia khác trên thế giới đều bị lôi cuốn vào trào lưu toàn cầu hóa (globalization) của nhân loại, cũng như sự bùng nổ dữ dội của cuộc cách mạng tin học (information revolution).. 

Khi ông khinh bỉ các chính trị gia chuyên nghiệp và các định chế chính trị và xã hội truyền thống thì ông tạo cho mình nhiều kẻ thù nguy hiểm. Từ những chính trị gia trong và ngoài đảng Cộng Hòa của chính ông, các định chế chính quyền rường cột như FBI, CIA, các chính quyền tiểu bang không cùng quan điểm hoặc các định chế của xã hội dân sự như các tập đoàn báo chí đầy quyền lực, những doanh nghiệp tư nhân, những nhà tỷ phú nhiều tiền hơn và bất đồng quan điểm với ông… 

Khi ông giao thiệp và đôi khi hợp tác làm ăn với những thế lực và cá nhân ngoài Hoa Kỳ thì ông gặp phải một mâu thuẫn lớn lao. Đó là Hoa Kỳ là một quốc gia pháp trị. Tương quan giữa chính quyền và xã hội dân sự, tương quan giữa những thành phần cấu tạo của chính quyền và xã hội dân sự với nhau, tương quan giữa cá nhân và xã hội, cũng như tương quan cá nhân này và cá nhân khác trong xã hội, đều căn cứ trên luật pháp nghiêm minh. 

Trong khi đó, tại các quốc gia độc tài hoặc đang trong giai đoạn chuyển tiếp dân chủ, các tương quan trên đều căn cứ trên cá nhân của một con người hay một tập thể gồm nhiều con người độc tôn quyền lực. 

Khi ông trở nên nhà vô địch bênh vực quyền lợi cho các thành phần xã hội phẫn nộ trước bước đi hầu như bất khả vãn hồi của tiến trình toàn cầu hóa, thì ông đứng hẳn về phe của các nhóm sau đây: 

a. Các nhóm Tin Lành Truyền Giáo Evangelicals; 

b. Những thế lực Pro-Life chống phá thai phần lớn là Thiên Chúa Giáo; 

c. Hội Súng Ống Quốc Gia (National Rifles Association); 

d. Những thế lực da trắng chống di dân; 

e. Những nông dân bị mất thị trường vì cạnh tranh quốc tế; 

f. Những công nhân Hoa Kỳ mất công ăn việc làm vì các kỹ nghệ như chế xe hơi không thể cạnh tranh trên trường quốc tế; 

g. Những người dân Hoa Kỳ không muốn có Universal Medicare vì họ nghĩ những di dân ăn không ngồi rồi sẽ lạm dụng và tốn hao công quỹ quá nhiều; 

h. Những thành phần phẫn nộ vì các vị tổng thống Hoa Kỳ trong quá khứ đã quá nhượng bộ cho các đối thủ cũng như đồng minh của Hoa Kỳ.. 

Các cuộc nghiên cứu cho thấy cử tri ủng hộ cho ông thông thường bao gồm những công nhân, phái nam và không có bằng đại học. 

Trong cuộc bầu cử tháng 11 năm 2016, tuy ông thua bà Hillary Clinton về số phiếu phổ thông (62,984,825 so với 65,853,516), nhưng nhờ thắng điểm cử tri đoàn (306 so với 232) tại các tiểu bang chiến lược nên ông đã đắc cử nhờ sự ủng hộ của các thế lực nêu trên. 

Tuy các lực lượng này không chiếm đa số tuyệt đối, nhưng với hệ thống bầu cử “ngựa chạy về nhất” (first past the post) tại Hoa Kỳ thì sức ủng hộ này (lên đến 46% mới nhất theo Fox News) là một tỷ lệ rất cao, vẫn có thể đem lại chiến thắng cho ông vào năm 2020. 

Những khó khăn và hiểm nguy cho cá nhân ông, gia đình ông (gồm cả Donald Trump Jr., Ivanka Trump và chồng là Jared Kushner là những người có trách nhiệm) và những công ty ông thành lập phát xuất từ những công việc làm ăn rất phức tạp trên thương trường. Ông sinh ra giàu có và thừa hưởng một gia tài khoảng $413 triệu Mỹ Kim từ cha của mình. 

Tuy thương trường phức tạp nhưng ông tập trung vào 2 phương diện chính. Một là Reality Television và hai là kinh doanh địa ốc. Reality TV tương đối thành công và Trump hầu như trở thành một thương hiệu (trade mark) tiếng tăm trên toàn thế giới, nhất là tại Nga Sô và Tàu cộng. 

Đến khi ông Trump tham gia vào chiến dịch tranh cử làm ứng cử viên đảng Cộng Hòa thì những đối thủ của ông cáo buộc rằng các thế lực của Putin nhìn thấy triển vọng ảnh hưởng đến các sách lược chính trị của Hoa Kỳ qua Trump, rồi khi Trump được chọn làm ứng cử đảng Cộng Hòa vào tháng 7 năm 2016 thì Putin đã gia tốc mua chuộc. 

Các cáo buộc cho rằng mục đích của Putin và nhóm tài phiệt Nga là bôi nhọ nền dân chủ Hoa Kỳ. Theo những người chống Trump thì đã có những qua lại và trao đổi giúp Trump thắng cuộc tranh cử tổng thống Hoa Kỳ. 

II. Sự xuất hiện của Special counsel Bob Mueller: 

Theo Wikipedia thì vào đầu năm 2017 Văn Phòng Giám Đốc Tình Báo Quốc Gia của Hoa Kỳ (US Office of the Director of National Intelligence) thẩm định rằng TT Nga Putin thân hành ra lệnh khởi động một chiến dịch đánh phá uy tín Hillary Clinton trong cuộc bầu cử tổng thống 2013 và ủng hộ cho Donald Trump, Bernie Sanders và Jill Stein hầu gây bất ổn cho nền chính trị Hoa Kỳ. 

Chính vì thế vào tháng 5, 2017 Bộ Tư Pháp quyết định bổ nhiệm một Office of Special Counsel dưới sự lãnh đạo của Bob Mueller để điều tra. Bob Mueller là một cựu giám đốc FBI. Vị Special Counsel này có thẩm quyền điều tra “sự xen lấn của Nga Sô vào cuộc bầu cử 2016 của Hoa Kỳ, kể cả bất cứ liên hệ nào giữa chính quyền Nga và chiến dịch tranh cử tổng thống của Trump và bất cứ vấn đề gì phát sinh hoặc có thể phát sinh trực tiếp từ cuộc điều tra này và bất cứ vấn đề gì khác trong phạm vi của huấn thị 28 CFR 600.4.” (có nghĩa là có thể xin nới rộng thẩm quyền nếu có nhu cầu). 

Nhiều cáo buộc cho rằng Putin đã xâm nhập hệ thống email của đảng Dân Chủ và trao cho Ủy Ban Vận Động Tranh Cử của Trump những thông tin mật. Ngược lại Trump bị cáo buộc đã hứa sẽ giải thể cấm vận đối với Nga Sô. 

Sau khi đắc cử, ông Trump đã nhiều lần chỉ trích ông Mueller và công việc của chức vụ Special Counsel này và muốn cách chức. Tuy nhiên ông Mueller đã được lưỡng đảng trong Hạ Viện lẫn Thượng Viện Hoa Kỳ ủng hộ nên ông Trump chưa dám cách chức vì sợ sẽ bị impeach. 

Vị thế của ông lại trở nên suy yếu hơn trong quốc hội sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ 6 tháng 11, 2018 vì tuy đảng Cộng Hòa thắng thêm vài ghế trong Thượng Viện nhưng dù sao họ cũng đã có đa số trong Thượng Viện rồi. Trong khi đó đảng CH lại mất đa số trong Hạ Viện. Hạ Viện trở thành lực lượng đối lập đáng ngại cho ông Trump vì Hạ Viện có thẩm quyền thành lập những ủy ban đặc nhiệm điều tra rộng quyền và giám sát mọi tác động của hành pháp, kể cả quyền ra các subpoenas (tức ra các trát yêu cầu nộp văn kiên hay trình diện để bị chất vấn trước các ủy ban). Các subpoenas này có thể liên hệ đến thuế khóa của cá nhân tổng thống Trump hoặc các công ty mà ông Trump có liên hệ. Lời khai gian dối trước các ủy ban này, cũng như các nhân viên FBI hoặc Special Counsel có thể là những tội về hình luật. 

III. Những vấn nạn khác của TT Trump 

Ông Bob Mueller không phải là vấn nạn duy nhất của Trump. 

Vấn nạn thứ nhì cũng vô cùng quan trọng là văn phòng Bộ Tư Pháp chi nhánh Quận phía Nam của New York (US Attorney for the Southern District of New York). Đây là một chi nhánh của Bộ Tư Pháp Liên Bang Hoa Kỳ nhưng chịu trách nhiệm về điều tra và truy tố các tội nghiêm trọng thuộc thẩm quyền liên bang. Họ cũng được trao tránh nhiệm điều tra các vi phạm liên hệ. Đây là một đơn vị ưu tú của Bộ Tư Pháp, nổi tiếng độc lập và thiện xảo. 

Vấn nạn thứ ba là các bộ tư pháp của các chính phủ tiểu bang, nhất là các tiểu bang do đảng Dân Chủ nắm quyền, hoặc đảng Cộng Hòa nắm quyền, nhưng các cơ quan hữu trách nhận thấy có sự vi phạm hình luật từ các dịch vụ liên hệ đến ông Trump. 

Vấn nạn thứ 4 là báo chí và truyền thông chính mạch Hoa Kỳ vốn là một thứ Đệ Tứ Quyền hùng mạnh, tài chánh vô tận đang điều tra ráo riết mọi khía cạnh riêng tư của ông và gia đình. 

Một nét đặc thù của các quốc gia pháp trị là bất cứ một viên chức chính quyền nào, nếu ý thức được một cá nhân hay thực thể pháp lý nào (dù liên hệ tới mình hoặc là thượng cấp của mình) vi phạm hình luật, liên hệ đến trách nhiệm luật định hay hiến định của mình, mà không tố cáo hoặc truy tố theo trách nhiệm, chính viên chức đó sẽ bị truy tố về tội cố tình che giấu tội phạm (covering up a crime) hoặc xen lấn vào tiến trình thi hành công lý (interference with the course of justice), vốn là những tội đại hình. Chính vì thế, các viên chức tại các TB do đảng CH nắm quyền cũng bị trách nhiệm ràng buộc (duty bound) và truy tố. 

IV. Kết quả điều tra của Mueller và Bộ Tư Pháp 

Kết quả cuộc điều của Bob Mueller và US Attorney for the Southern District of New York đã đưa đến các kết quả sau đây, theo tin tức của CNN ngày 15 tháng 12 vừa qua: 

a. Cựu chủ tịch ủy ban tranh cử Paul Manafort bị ở tù; 

b. Luật sư riêng của ông Mike Cohen sẽ vào tù tháng 3 sang năm; 

c. Cựu phó chủ tịch ủy ban tranh cử Rick Gates bây giờ cung khai phạm tội (a confessed felon); 

d. George Papadopoulos, một thành viên của ban cố vấn ngoại giao vừa mới ra tù sau khi hợp tác với công tố; 

e. Cựu Cố Vấn An ninh quốc gia là tướng Mike Flynn đang chờ tòa kết án, sau khi đã dý hợp tác và khai báo với Bob Mueller. 

Ngoài ra, các cơ quan chức năng còn có trách nhiệm điều tra ráo riết hình luật các cơ sở sau đây của Trump và gia đình ông: 

1. Ủy ban tranh cử của ông (Election committee); 

2. Ủy ban chuyển tiếp quyền lực của ông (Transition Committee); 

3. Ủy ban tổ chức lễ đăng quang tổng thống (Inauguration committee); 

4. Chức vụ tổng thống của ông có xen lấn vào tiến trình công lý hay không (Presidency); 

5. Business chính của ông và gia đình gọi là the Trump Organization; 

6. Tổ chức từ thiện của gia đình gọi là Trump Charity (chỉ điều tra về hộ tức civil); 

7. Đại học Trump (Trump University) đã bị cáo buộc là một trò lường gạt.

Chính phủ các tiểu bang do đảng Dân Chủ nắm quyền truy tố ra tòa rằng sự kiện ông không rút chân hẳn ra các thương vụ của mình có nghĩa là ông đã lạm dụng chức vụ để đem lợi nhuận cho các dãy khách sạn của ông. Đi ngược lại với tinh thần hiến pháp. 

Nổi bật nhất, theo phóng viên John Wagner của tờ Washington Post ngày 10 tháng 12, 2016, là sự kiện luật sư riêng của ông Mike Cohen nhận tội trả cho tài tử khiêu dâm Stormy Daniel $130,000 một tháng trước cuộc bầu cử 2016 để cô này không lên tiếng, ảnh hưởng đến cuộc bầu cử. Trước đó vào tháng 8, ông cũng đã đại diện cho ông Trump trả cho người mẫu Playboy Karen McDougal $150,000 để cô này không tố cáo rằng cô đã là tình nhân của ông khoảng 1 năm trước đó. Số tiền này trả từ một đồng minh của ông Trump là American Media Inc, nhà xuất bản báo National Enquirer. 

Công tố viện buộc tội và Cohen nhận tội rằng mục đích của 2 số tiền là để ảnh hưởng đến cuộc bầu cử tổng thống 2016 và Cohen hợp tác và chịu quyền điều khiển của “cá nhân số 1” (Individual-1) và cá nhân này là Donald Trump. 

Luật sự Cohen đã nhận tội và bị kết án 3 năm tù. Sẽ thi hành tháng 3 năm 2019. 

Sự kiện đáng chú ý hơn nữa là sự hợp tác của cựu cố vấn an ninh quốc gia Mike Flynn. LS Cohen hợp tác và khai rất nhiều chi tiết “động trời” còn chưa tiết lộ nhưng vẫn còn bị tù 3 năm. Báo chí đang nín thở chờ đợi không biết tướng Mike Flynn hợp tác đến mức độ nào mà chính ông Mueller đề nghị với tòa mức độ ở tù từ tối thiểu cho đến không ở tù. 

Hầu như chắc chắn ông Mueller còn nhiều chi tiết nữa chưa bạch hóa. Cho đến bây giờ các con cái trưởng thành của ông Trump như con trai Donald Trump Junior, con gái Ivanka Trump và con rể Jared Kushner chưa hề bị thẩm vấn bởi FBI hoặc nhân viên của Mueller. 

Báo chí và các bình luận gia cho rằng có thể vì lý do chiến thuật, họ sẽ là những nhân chứng sau cùng để kết thúc cuộc điều tra. 

V. Tại sao TT Trump chưa bị truy tố? 

Câu hỏi trên đầu môi của tất cả chúng ta là: 

Nếu Hoa Kỳ là một quốc gia pháp trị, không ai đứng trên luật pháp và “Individual-1” là Tổng Thống Donald Trump thì tại sao chính phủ Hoa Kỳ không truy tố TT Donald Trump về tội ảnh hưởng đến cuộc bầu cử TT 2016, y như LS Mike Cohen và lãnh án hình sự tương tự? 

Câu trả lời là: tuy hiến pháp Hoa Kỳ không ngăn cấm việc truy tố tổng thống về hình luật, khi có chứng cớ rằng TT Trump âm mưu cùng Mike Cohen vi phạm một tội hình sự liên bang, nhưng Chính Sách Hướng Dẫn (Guidance) của Bộ Tư Pháp từ lâu đời chủ trương không truy tố một vị tổng thống khi tại chức vì làm như thế, vị tổng thống sẽ bị xao lãng và không thi hành trách nhiệm hiến định của mình. 

Một số học giả cho rằng, guidance này chỉ là chính sách (policy) riêng của Bộ Tư Pháp, không phải do hiến pháp hay luật pháp nào quy định. Nếu bị thách thức trước Tối Cao Pháp Viện vẫn có thể bị thay đổi. 

Dù sao đi nữa thì theo guidance này, Bộ Tư Pháp sẽ không truy tố ông Trump. Họ phải chờ nếu ông hết nhiệm kỳ năm 2020 và không tái đắc cử thì mới truy tố được. Nếu ông tái đắc cử một nhiệm kỳ 4 năm nữa thì họ sẽ không còn cơ hội truy tố vì Sắc Luật Giới Hạn Truy Tố (Statute of Limitations) quy định rằng chính phủ chỉ có 5 năm kể từ ngày tội phạm xảy ra để khởi tố. 

Tuy nhiên, nguy hiểm cho TT Trump là pháp luật vẫn cho phép chính phủ khởi tố (indict) nhưng niêm phong sự khởi tố (seal) này (gọi là indictment under seal) trước thời hạn 5 năm để phù hợp với Statute of Limitations và khi TT Trump không còn tại chức (hoặc vì thất cử vào năm 2020 hoặc sau khi mãn nhiệm kỳ 2024) thì tiếp tục truy tố. 

Đó là chưa kể những điều tra của Bộ Tư Pháp và ông Mueller có thể khám phá ra những chứng cớ về cản trở công lý (obstruction of justice), xen lấn đến luật bầu cử (interfering with election laws), hợp tác với Nga Sô (Russian Collusion), lem nhem tài chánh (financial entangelent) nếu có.  Hơn nữa, chỉ có cá nhân của ông Trump là không bị truy tố trong khi tại chức, những thành phần trưởng thành trong gia đình của ông, nếu có chứng cớ phạm tội, vẫn bị truy tố bình thường. 

Những công ty và business do ông dựng lên vẫn bị điều tra và truy tố nếu vi phạm luật hình (criminal) hay hộ (civil). 

VI. Nghịch luận của người Việt hải ngoại, nhất là tại Hoa Kỳ như sau: 

Tỷ lệ người Việt tại Hoa Kỳ nói riêng và hải ngoại nói chung ủng hộ TT Trump tương đối cao. Lý do rất đơn giản vì kẻ thù lớn nhất đe dọa sự tồn vong của dân tộc Việt không phải là Nga Sô mà là Trung Quốc. Chiến lược toàn cầu đến nay của TT Trump là “Hòa Nga Sô và Chiến Trung Quốc”. 

Cho đến ngày hôm nay, chủ trương này của Trump đang làm cho Tập Cận Bình và Trung Quốc điêu đứng. Điều này làm nhiều người trong cộng đồng người Việt Tự Do nhiệt liệt ca ngợi và ủng hộ cho TT Trump. 

Tuy nhiên, ông Trump chủ trương “Make America Great Again”. Ông ta không minh thị chủ trương giúp Việt Nam chống Trung Quốc. 

Ngoài ra, ông ta cũng là một thương gia có đầu óc buôn bán và muốn thương thuyết để có những “deals” lợi cho nước Mỹ và cho cá nhân hay gia đình ông. Chẳng hạn khi có chứng cớ từ CIA rằng Thái tử Saudi Arabia Mohammed Bin Salman chỉ huy giết ký giả Jamal Khashoggi nhưng vì chính phủ Saudi Arabia mua hằng tỷ vũ khí của Hoa Kỳ thì TT Trump sẵn sàng bênh vực. 

Khi Tổng Giám đốc tài chánh của Tập đoàn Hoa Vi Trung Quốc Sabrina Meng bị bắt tại Canada theo yêu cầu của Hoa Kỳ và đang ra tòa án Canada để dẫn độ về Hoa Kỳ chịu truy tố, thì TT Trump tuyên bố có thể can thiệp cho bà này nếu thương thuyết với TQ có lợi. 

Ông Trump lại chủ trương rút khỏi Hiệp Định Mậu Dịch Xuyên Thái Bình Dương (TPP) là một quyết định cho Hoa Kỳ rút khỏi sân khấu kinh tế Thái Bình Dương, hâu quả là giao trọn sàn chơi cho Trung Quốc thao túng. 

Chính vì thế ủng hộ ông thì có thể hiểu được nhưng minh thị suy tôn là đi quá đà. 

VII. Xác xuất impeach một tổng thống Trump 

Hầu như sau cuộc bầu cử bán nhiệm kỳ 2018 vừa qua, với sự chiến thắng chiếm đa số tại Hạ Viện của đảng Dân Chủ, mọi người đều nghĩ TT Trump chắc chắn sẽ bị impeach. 

Dĩ nhiên điều này có thể xảy ra nhưng không hẳn là sẽ xảy ra đương nhiên. 

Trước hết, chiếu theo Hiến Pháp Hoa Kỳ, thì muốn impeach thì Hạ Viện phải truy tố bằng đa số (điều kiện này đảng Dân Chủ hội đủ từ năm 2019) và Thượng Viện kết án với đa số 2/3 (điều kiện này đảng Dân Chủ không hội đủ vì đảng Cộng Hòa đang chiếm đa số 53-47). Vì thế ngay cả khi Hạ Viện truy tố, xác xuất Thượng Viện kết án rất thấp.. 

Hơn nữa truy tố một vị tổng thống hay không còn tùy thuộc vào nhiều tính toán chính trị của đảng Dân Chủ nữa. 

Chắn chắn đảng Dân Chủ sẽ sử dụng các ủy ban điều tra tại Hạ Viện để truy cứu tất cả mọi khía cạnh của hành pháp và cá nhân TT Trump, nhất là các khai báo về thuế cá nhân của ông mà ông đã từ chối minh bạch hóa đến bây giờ. Thêm vào đó, họ còn chờ thêm kết quả của cuộc điều tra của ông Mueller và của chính Bộ Tư Pháp Hoa Kỳ tại Southern District of New York. 

Thêm vào đó, đảng Dân Chủ còn phải tính toán xem họ nên đối diện với TT Trump trong cuộc bầu cử năm 2020 hay một ứng cử viên khác của đảng Cộng Hòa chẳng hạn Phó Tổng thống Mike Pence. Đối diện với ai có lợi hơn tùy thuộc nhiều điều kiện cần tính toán trong tương lai của họ. 

Ngay cả trong trường hợp Mueller, Bộ Tư Pháp và các ủy ban điều tra của Hạ Viện trong năm 2019 khám phá nhiều chứng cớ bất lợi cho Trump và nhiều Thượng Nghị sĩ Cộng Hòa đồng ý kết tội, thì chưa chắc đảng Dân Chủ đã truy tố ông Trump tại Hạ Viện. Lý do là vì trên bình diên chính sách, đương kim Phó Tổng thống Mike Pence còn bảo thủ hơn TT Trump nhiều trên mọi phương diện, nhất là chống phá thai (anti-abortion) và đồng tính luyến ái (homoxuality). Phải đối diện với một TT Mike Pence trong nhiệm kỳ này và như ứng cử viên Cộng Hòa vào chức vụ Tổng thống năm 2020 thay vì tiếp tục với một TT mang nhiều thương tích như Trump có thể có lợi cho đảng Dân Chủ hơn trên bình diện chiến lược chiến thuật. 

Chính trị trong một nền dân chủ phức tạp hơn là như thế. 

VIII. Kết luận 

Hoa Kỳ từ thủa bình minh khai quốc, là một quốc gia pháp trị theo truyền thống Common Law của Anh Quốc. 

Hình ảnh 2 cao bồi đấu súng với nhau bên ngoài có vẻ hỗn loạn, nhưng trong bản chất đã bao gồm một nguyên tắc luật pháp nền tảng: đó là luật tự vệ sử dụng sức mạnh hữu lý (self defense using reasonable force). Khi 2 tay súng đối diện với nhau và nổ súng thì kẻ sống sót rõ ràng là tự vệ. 

Nếu trái lại vết thương gây ra cái chết ở phía sau lưng, thì đó là sát nhân (murder hay manslaughter). Vị cảnh sát trưởng sẽ bắt, truy tố và một quan tòa sẽ xử nghiêm minh. 

Truyền thống pháp trị đó từ lâu đã là rường cột của Hoa Kỳ, Canada, Úc Đại Lợi và Tân Tây Lan. 

Truyền thống đó chí công vô tư, không một cá nhân nào đứng trên và ngoài luật pháp cả. Trong truyền thống đó, muốn làm tổng thống Hoa Kỳ thì lý lịch phải như tờ giấy trắng (squeaky clean). Nếu không thì trong một nền dân chủ hiến định, pháp trị và đa nguyên như thế, mọi góc tối sẽ bị phanh phui và đắc cử chức nguyên thủ quốc gia lại có thể trở thành lầm lỗi lớn nhất trong cuộc đời. 

20.12.2018